Przewodnik po miastach pilotażowych stanowi jeden z wyników prac w ramach pakietu roboczego 4 (WP4) projektu NetZeroCities (NZC), który obejmuje opracowanie i wdrożenie programu miast pilotażowych poprzez otwarty nabór wniosków oraz późniejszy program przyznawania dotacji.

Celem niniejszego przewodnika jest wsparcie miast w przygotowywaniu wniosków do złożenia w ramach otwartego naboru poprzez przedstawienie wskazówek dotyczących zakresu, celów i założeń programu Miasta pilotażowe oraz szerszej metodologii projektu NZC, a także poprzez omówienie kluczowych pojęć i terminologii oraz wskazanie przydatnych zasobów, narzędzi i studiów przypadków związanych z tymi zagadnieniami.

Przewodnik dla miast pilotażowych to publikacja, która ma na celu zapewnienie wsparcia i wskazówek miastom zamierzającym zgłosić się do programu miast pilotażowych NZC.

Zawiera on wskazówki i wytyczne dotyczące kontekstu oraz głównych założeń programu Miastów pilotażowych NZC (wraz z harmonogramem naboru wniosków), przedstawia kluczowe pojęcia, terminologię i elementy programu, a także – w stosownych przypadkach – dodatkowe materiały, linki, studia przypadków i przykłady, z których miasta mogą skorzystać podczas przygotowywania swoich wniosków.

Przewodnik może być aktualizowany w miarę pojawiania się nowych informacji lub zmian w dotychczasowych danych. Sekcja „Najczęściej zadawane pytania” (FAQ) zostanie udostępniona w przypadku, gdy pytania i udzielone na nie odpowiedzi będą miały znaczenie dla wszystkich potencjalnych wnioskodawców.

Oprócz niniejszego przewodnika, wraz z ogłoszeniem naboru (zgodnie z harmonogramem przedstawionym w sekcji 2.1) opublikowane zostaną wytyczne dotyczące naboru, zawierające zaproszenie do składania wniosków, kryteria oceny i wyboru oraz informacje techniczne dotyczące procesu składania wniosków.

Niniejszy przewodnik został opracowany tak, aby stanowił źródło informacji i inspiracji dla miast rozważających zgłoszenie się do programu NZC Miasta pilotażowe, a jego treść skupia się na następujących kwestiach:

• Dlaczego ten [rozdział/temat] ma znaczenie dla NZC i zaproszenia do składania wniosków dla miast pilotażowych?
• W jaki sposób może to być przydatne lub istotne dla miast podczas przygotowywania ich wniosków?
• Czy są jakieś odpowiednie przykłady i studia przypadków?
• Na jakie zasoby i/lub przyszłe zasoby/usługi platformy NZC powinny zwracać uwagę miasta?
• Podsumowanie: Jakie pytania powinny sobie zadać miasta w odniesieniu do tego rozdziału/tematu?
• Jakie kluczowe terminy powinny znaleźć się w słowniczku?
• Czy należy dołączyć jakieś oficjalne referencje?

Jak korzystać z niniejszego przewodnika:

• Podręcznik ma ogólną strukturę zgodną z wytycznymi zaproszenia do składania wniosków i kryteriami oceny, choć jego głównym celem jest wspieranie miast w procesie generowania pomysłów i przemyśleń przed złożeniem wniosku.
• Najważniejsze terminy i pojęcia, zaznaczone pogrubioną czcionką i kolorem niebieskim, zostały zdefiniowane na potrzeby programu NZC Miasta pilotażowe i można je znaleźć w słowniczku.
• Zgodnie z wytycznymi dotyczącymi naboru wniosków, w przypadku składania wniosku obejmującego wiele miast w ramach naboru dla Miast pilotażowych należy pamiętać, że termin „miasto” użyty w niniejszym dokumencie odnosi się zarówno do grupy miast, jak i do każdego miasta wchodzącego w skład tej grupy.

Miasta są ośrodkami działalności gospodarczej, tworzenia wiedzy, innowacji i nowych technologii oraz mają wpływ na jakość życia mieszkańców i osób w nich pracujących, przyczyniając się w znacznym stopniu do dobrobytu społeczności europejskich. Odgrywają one kluczową rolę w realizacji celu Europejskiego Zielonego Ładu (EGD), jakim jest ograniczenie emisji o 55% do 2030 r. oraz osiągnięcie Neutralności klimatycznej do 2050 r. Miasta zajmują zaledwie 4% powierzchni UE, a mieszka w nich 75% obywateli UE. Ponadto miasta zużywają ponad 65% światowej energii i odpowiadają za ponad 70% globalnych emisji CO2. W 2014 r. trzech na czterech obywateli UE mieszkało na obszarach miejskich, a oczekuje się, że do 2050 r. odsetek ten wzrośnie do około 83,7%.

Ograniczanie zmian klimatycznych zależy zatem w dużej mierze od działań podejmowanych w miastach w ramach transformacji ekologicznej i cyfrowej. Oczekuje się, że Miasta Misji będą przewodzić tej transformacji, osiągając Neutralność klimatyczną przed 2030 r., a także zapewniając swoim mieszkańcom czystsze powietrze, bezpieczniejszy transport oraz mniej zatorów komunikacyjnych i hałasu. Cele misji UE na rzecz miast neutralnych klimatycznie i inteligentnych („Misja „Neutralne klimatycznie i inteligentne miasta") to stworzenie do 2030 r. 100 neutralnych klimatycznie i inteligentnych miast w Europie oraz zapewnienie, by miasta te pełniły rolę ośrodków eksperymentalnych i innowacyjnych, umożliwiając wszystkim miastom europejskim pójście w ich ślady do 2050 r.

Tak ambitny cel stanowi niezwykłe wyzwanie i będzie wymagał głębokich oraz systemowych zmian. Kluczowe znaczenie będzie miało przywództwo rządowe, podobnie jak działania ze strony przemysłu, instytucji edukacyjnych i badawczych oraz organizacji obywatelskich, co będzie wymagało spójności w zakresie polityki, zarządzania oraz sposobu pozyskiwania niezbędnych inwestycji kapitałowych.

Aby zrealizować swoje cele, Cities Mission będzie musiała również pomóc w pokonaniu poważnych wyzwań, które obecnie uniemożliwiają dużej grupie miast osiągnięcie celu, jakim jest Neutralność klimatyczna do 2030 roku. Wiele miast i organizacji miejskich stwierdziło, że choć chcą iść dalej i szybciej, napotykają na przeszkody, takie jak ich zdolności i możliwości operacyjne; dostępność środków i finansowania; oraz potrzeba zdobycia poparcia politycznego zarówno wśród wyborców, jak i w poszczególnych krajach. Są to konkretne przykłady wielu trudności, z jakimi borykają się miasta na drodze do Neutralności klimatycznej, choć niekoniecznie jedyne.

W takich obszarach jak mobilność miejska i efektywność energetyczna budynków cechy miast – takie jak wysoka gęstość zaludnienia i koncentracja geograficzna – stwarzają możliwości wprowadzania innowacji, które mogą mieć ogromny wpływ na osiągnięcie Neutralności klimatycznej. Miasta stanowią znaczną część europejskiego zasobu budowlanego, a ich renowacja jest niezbędna do oszczędzania energii na drodze do Neutralności klimatycznej. Może to przynieść ogromne (i widoczne) „korzyści dodatkowe”, takie jak lepsza jakość powietrza na zewnątrz i wewnątrz budynków, mniejsze zatłoczenie dróg, zdrowsza aktywna mobilność oraz zdrowsze, bardziej odporne na zmiany klimatu i komfortowe budynki; mniej ofiar śmiertelnych na drogach, mniej hałasu oraz czystsze, piękniejsze i bardziej wartościowe środowisko miejskie. Innymi słowy, środki polityczne mające na celu ograniczenie emisji gazów cieplarnianych (GHG) w miastach wywołują silny i pozytywny efekt „przeniesienia”, który pomoże im zdobyć poparcie obywateli dla takich działań.

Rozwiązania w zakresie inteligentnych miast oraz wymiana danych na dużą skalę stwarzają możliwości planowania, wdrażania i monitorowania redukcji emisji w wielu sektorach, takich jak mobilność miejska, efektywność energetyczna budynków, monitorowanie zanieczyszczenia powietrza oraz gospodarka wodna i odpadowa.

Biorąc pod uwagę, że większość inwestycji niezbędnych do osiągnięcia neutralności emisyjnej będzie musiała zostać zrealizowana – bezpośrednio lub pośrednio – przez obywateli, właścicieli nieruchomości, przedsiębiorstwa użyteczności publicznej, podmioty zajmujące się budową infrastruktury, firmy oraz inne zainteresowane strony (w niniejszym opracowaniu Material Economics szacuje się bowiem, że jedynie 17% inwestycji zostanie zrealizowanych bezpośrednio przez miasta), miasta odegrają kluczową rolę w mobilizowaniu innych interesariuszy poprzez wykorzystanie swoich uprawnień planistycznych, swoją rolę jako udziałowców przedsiębiorstw użyteczności publicznej, poprzez inicjatywy skierowane do obywateli, poprzez stosowanie zachęt oraz poprzez stymulowanie inwestycji skierowanych do wielu interesariuszy.

Materiały i inne inicjatywy

• Platforma misji NZC NZC Mission Platform będzie zawierała Repozytorium wiedzy z analizami przypadków i przykładami, które posłużą jako źródło inspiracji i wskazówek, a także pulpit nawigacyjny umożliwiający miastom monitorowanie i porównywanie postępów. Ponadto platforma będzie zawierała mapę ekosystemów innowacji obejmującą europejskie klastry, inkubatory i programy wsparcia, które pomagają firmom technologicznym w dostarczaniu zrównoważonych rozwiązań na potrzeby miejskich strategii klimatycznych.
• Ruch Living-in.EU dąży do przyspieszenia transformacji cyfrowej w sposób, który pomoże miastom i społecznościom sprostać szeregowi wyzwań społecznych, a w szczególności tym wynikającym ze zmian klimatycznych.
• Europejski pakt klimatyczny.
• Inicjatywa „Nowy Europejski Bauhaus” (NEB) na rzecz transformacji miejskiej sprzyjającej Neutralności klimatycznej.
• Deklaracja z Mannheim, zainicjowana przez ICLEI, mająca na celu wspieranie miast w opracowywaniu i wdrażaniu „lokalnych zielonych porozumień”, a także Nowa Karta Lipskia przyjęta w listopadzie 2020 r., w której położono szczególny nacisk na ekologiczny, sprawiedliwy i produktywny zrównoważony rozwój miast.
• Krajowe plany dotyczące energii i klimatu.
• Polityka spójności UE.
• Agenda miejska dla UE.
• Pakt UE na rzecz umiejętności
• Instrument na rzecz odbudowy i odporności oraz plany
• Plan REPowerEU
• Misja UE: Miasta neutralne klimatycznie i inteligentne: plan wdrożeniowy

Program NZC Miasta pilotażowe ma na celu wyłonienie i wsparcie europejskich miast w testowaniu oraz wdrażaniu innowacyjnych rozwiązań na rzecz szybkiej dekarbonizacji w ramach programu pilotażowego, obejmującego różne obszary tematyczne i przekraczającego podziały funkcjonalne, co ma służyć systemowej transformacji. Wybór projektów pilotażowych będzie miał na celu uwzględnienie wszystkich systemów miejskich przyczyniających się do Neutralności klimatycznej, w tym mobilności, systemów energetycznych i środowiska zabudowanego, przepływów materiałów i zasobów, obszarów naturalnych, systemów kulturowych/społecznych/finansowych/instytucjonalnych oraz dostępnych przestrzeni publicznych. Każdy projekt pilotażowy może dotyczyć wszystkich lub kombinacji tych systemów miejskich, w zależności od kontekstu i skali proponowanego projektu.

Oczekuje się, że Miasta pilotażowe będą testować i wdrażać innowacyjne rozwiązania lub zestawy rozwiązań na poziomie miasta lub dzielnicy w trakcie trwania projektu pilotażowego, wydobywając konkretne wnioski płynące z tych innowacyjnych działań oraz rozwijając wiedzę, potencjał i możliwości na poziomie miasta. Do końca trwania projektu pilotażowego należy zidentyfikować jasny zestaw innowacyjnych rozwiązań gotowych do wdrożenia, skalowania i/lub powielania. Mogą one obejmować nowe modele biznesowe, inicjatywy polityczne, innowacje w zakresie zarządzania, modele finansowania oraz strategie powielania lub skalowania.

Wybrane miasta pilotażowe otrzymają środki finansowe oraz praktyczne wsparcie od doradców miejskich i partnerów konsorcjum NZC, aby dopracować swoje działania pilotażowe przed rozpoczęciem wdrażania, z uwzględnieniem kwestii zgodności z przepisami oraz uwag zgłoszonych w trakcie procesu selekcji. W miarę jak miasta i/lub społeczności lokalne uczestniczące w programach pilotażowych będą starały się pozyskać dodatkowe zasoby, platforma Mission Platform pomoże im w pozyskaniu środków na pełne wdrożenie oraz późniejsze działania związane z powielaniem i skalowaniem projektów.

Wreszcie zorganizowanych zostanie wiele działań mających na celu wspieranie uczenia się wśród miast pilotażowych jako kluczowego elementu budowania potencjału, powielania udanych innowacji oraz zacieśniania relacji. Program partnerstwa (City Learning Programme) połączy każde miasto pilotażowe z dwoma lub trzema miastami partnerskimi z państw członkowskich UE oraz krajów stowarzyszonych (H2020). Działania w ramach partnerstwa mają na celu budowanie integracyjnego udziału w skutecznych działaniach na rzecz klimatu, wspieranie sprawiedliwej transformacji oraz budowanie spójności społecznej.

Koordynacja wybranych projektów pilotażowych oraz współpraca między nimi jest niezbędna zarówno na poziomie miast, jak i na szczeblu UE, aby stworzyć zróżnicowany zbiór przykładów ilustrujących ścieżki dalszej i daleko idącej transformacji w europejskich miastach oraz w całej Unii Europejskiej. Proces wyboru projektów pilotażowych ma zatem na celu stworzenie strategicznego portfolio, w którym każdy projekt ma potencjał do przetestowania i wykazania wykonalności ścieżki zmian w konkretnym kontekście. Miasta pilotażowe, działając wspólnie, uzupełniają się w przedstawianiu obrazu tego, jak mogłyby wyglądać systemowe zmiany.

Dobrzy piloci:

• Wychodzimy z założenia, że – jak stwierdzono w Planu wdrożeniowego misji UE „Neutralne klimatycznie i inteligentne miasta”,
  „Główną przeszkodą w transformacji klimatycznej nie jest brak technologii przyjaznych dla klimatu i inteligentnych rozwiązań, ale zdolność do ich wdrożenia. Obecny, oparty na silosach model zarządzania, zaprojektowany i opracowany z myślą o tradycyjnym funkcjonowaniu miast i świadczeniu usług, nie jest w stanie doprowadzić do ambitnej transformacji klimatycznej. Dlatego pilnie potrzebna jest transformacja systemowa.”
• dążyć do transformacji systemowej poprzez celowe połączenie wielu dźwigni zmian w celu budowania potencjału pozwalającego na przyspieszenie efektów. Działania te mogą skupiać się na jednym lub kilku kluczowych obszarach emisji
• opierają się na lokalnej analizie sytuacji oraz wspólnej samoocenie kluczowych przeszkód lub szans związanych z przyspieszeniem transformacji klimatycznej, przed którymi stoi dane miasto. Dlatego miasta pilotażowe koncentrują się na kluczowych kolejnych krokach (tj. działaniach prowadzących do przełomów i/lub punktów zwrotnych), które miasto powinno rozważyć w celu ograniczenia szkodliwych emisji, przy udziale wielu podmiotów z całego społeczeństwa
• przetestować kombinację innowacji w ramach różnych obszarów działania w obrębie jednej dziedziny emisji lub poprzez połączenie różnych dziedzin emisji w ramach np. całościowej koncepcji obejmującej całą dzielnicę lub nowych rozwiązań w zakresie zarządzania na skalę całego miasta, które budują systemowy potencjał umożliwiający przyspieszenie zmian
• wzmocnić wymiar organizacyjny w celu kultywowania kultury „radykalnej współpracy”, aby utrzymać i rozszerzyć wspólne działania na rzecz Neutralności klimatycznej w całym społeczeństwie

Ponadto platforma Mission Platform będzie wspierać Miasta pilotażowe w:

• wspierać zmiany wewnętrzne w radach miejskich poprzez tworzenie stabilnych struktur międzywydziałowych powiązanych z najwyższym kierownictwem miast
• wspierać budowanie silnych więzi między podmiotami działającymi w mieście: innymi organami administracji publicznej (regionalnymi/krajowymi), sektorem prywatnym, środowiskiem akademickim, społeczeństwem obywatelskim i obywatelami oraz mediami
• wzmocnić działania na rzecz Neutralności klimatycznej miast na szczeblu krajowym poprzez „efekt kuli śnieżnej”, łączący projekty pilotażowe z transformacją innych miast w tym samym kraju

Miasta pilotażowe będą:

• przyspieszyć proces własnego uczenia się, jak osiągać przełomowe osiągnięcia i pokonywać systemowe bariery, a także
• przedstawiają różnorodne ścieżki prowadzące do transformacji, z których inne miasta w Europie mogą czerpać inspirację i dostosowywać je do własnych warunków

W miarę możliwości działania miast pilotażowych będą opierać się na ich dotychczasowych i/lub bieżących inicjatywach innowacyjnych, z uwzględnieniem dotychczasowych doświadczeń oraz określeniem, co jest potrzebne do przyspieszenia zmian.

Przykłady ilustrujące

• Miasto pilotażowe koncentruje się na zintegrowanej transformacji mobilności, wykorzystując rolę władz miejskich w obszarach technologii, finansów, regulacji, partycypacji oraz różnych rodzajów umów.
• Miasto pilotażowe koncentruje się na transformacji energetycznej obejmującej całą dzielnicę, łącząc środowisko zabudowane z systemami energetycznymi systemami poprzez badanie nowych instrumentów finansowych, strategii urbanistycznych oraz modeli zarządzania wspomaganych technologiami cyfrowymi.
• Miasto pilotażowe koncentruje się na badaniu nowych możliwości w zakresie przetwarzania danych w połączeniu z regulacjami opartymi na wynikach oraz reformą zamówień publicznych, współpracując z przedstawicielami różnych sektorów odpowiedzialnych za emisje w mieście w celu lepszego dostosowania istniejących zasobów i pozyskania nowych źródeł finansowania.

Data / godzina (CET)	Pozycja	Link
marzec 2022 r.	Wczesne ogłoszenie harmonogramu naboru na stronie internetowej projektu	Strona internetowa NZC
Czerwiec 2022 r.	Publikacja: Przewodnik dla uczestników Podczas konferencji NZC w czerwcu 2022 r. zostanie wydany przewodnik dla miast pilotażowych, który ma pomóc miastom w przygotowaniu wniosków do złożenia w ramach otwartego naboru. Publikacja: Wytyczne dotyczące zaproszeń do składania wniosków Wytyczne dotyczące zaproszenia do składania wniosków, w tym kryteria kwalifikowalności, oceny i wyboru, zostaną opublikowane zarówno na stronie internetowej NZC, w portalu Mission Portal, jak i na portalu UE poświęconym możliwościom finansowania i przetargom w sekcji dotacji zatytułowanej „Zaproszenia do składania wniosków o finansowanie kaskadowe”	Platforma NZC Misja UE: Miasta neutralne klimatycznie i inteligentne | Komisja Europejska Finansowanie i przetargi (europa.eu)
27 czerwca 2022 r. 4 lipca 2022 r. 5 września	Program miast pilotażowych NZC: cele, podejście, zgłoszenie Program miast pilotażowych NZC: Kryteria wyboru i proces selekcji Spotkanie informacyjne dotyczące kwestii technicznych Otwarte forum	27 czerwca 4 lipca
Poniedziałek, 5 września 2022 r. (godz. 12.00 czasu środkowoeuropejskiego)	Rozpoczęcie przyjmowania zgłoszeń W poniedziałek 5 września o godz. 12.00 czasu środkowoeuropejskiego (CEST) uruchomiony zostanie moduł NZC Call oraz moduł zarządzania dotacjami. Miasta będą mogły zarejestrować się w module za pośrednictwem portalu NZC Mission oraz utworzyć wniosek zawierający podstawowe informacje. Miasta będą mogły zapisać ten wniosek i powrócić do niego w dowolnym momencie aż do upływu terminu składania wniosków, określonego poniżej	Platforma NZC
czerwiec – październik 2022 r.	Publikacja: Najczęściej zadawane pytania (FAQ) W okresie od czerwca do października 2022 r. zostanie utworzony i aktualizowany plik zawierający najczęściej zadawane pytania (FAQ).	Platforma NZC
Piątek, 4 listopada 2022 r. (23:59 czasu środkowoeuropejskiego)	Termin składania zgłoszeń Ostateczny termin złożenia kompletnych wniosków. Wnioski otrzymane po tym terminie nie będą przyjmowane. Nie ma możliwości przedłużenia terminu, a wprowadzanie zmian we wniosku po jego złożeniu nie jest możliwe. Zalecamy wyznaczenie własnego, wewnętrznego terminu przed upływem tego terminu.	Platforma NZC
listopad 2022 r. – styczeń 2023 r.	Przegląd i wybór Wnioski zostaną sprawdzone pod kątem spełnienia kryteriów kwalifikowalności (etap 1), a wnioski spełniające te kryteria zostaną poddane ocenie przez niezależnych ekspertów zewnętrznych (etap 2). Wnioski, które osiągną minimalny próg punktowy zgodnie z określonymi kryteriami, przejdą do etapu ostatecznej selekcji (etap 3). Więcej informacji na temat tych etapów zostanie opublikowanych wraz z wytycznymi do zaproszenia do składania wniosków w momencie jego ogłoszenia.
28 lutego 2023 r.	Informowanie o decyzjach Wnioskodawcy otrzymają oficjalne decyzje wraz z informacją zwrotną.
marzec 2023 r.	Opracowywanie umów Wnioski zostały zmienione w celu uwzględnienia uwag dotyczących zgodności z przepisami i procesu selekcji. Przeprowadzono weryfikację due diligence oraz sfinalizowano zaktualizowane plany projektów.
marzec 2023 r.	Ogłoszenie wyników naboru i wybranych miast pilotażowych Równolegle z procesem zawierania umów lista wybranych miast pilotażowych zostanie opublikowana na platformie NZC oraz rozpowszechniona za pośrednictwem kanałów komunikacyjnych NZC. Znajdzie się w niej opis przedstawiający wybrany zestaw projektów.	Platforma NZC

Wnioskodawcy ubiegający się o udział w programie NZC Miasta pilotażowe będą mieli do dyspozycji szereg form wsparcia i wskazówek dotyczących przygotowania i złożenia wniosku w ramach naboru, takich jak:

1. Przewodnik po programie miast pilotażowych NZC
   Niniejszy przewodnik ma na celu zapoznanie wnioskodawców z programem NZC Miasta pilotażowe i zawiera szczegółowy opis ram programu, jego zamierzonego podejścia oraz oczekiwanych rezultatów, a także kluczowych pojęć i terminologii.
   
   Zachęcamy wnioskodawców do czerpania inspiracji z treści niniejszego przewodnika przy opracowywaniu koncepcji działań pilotażowych oraz do dostosowania ich do programu NZC Miasta pilotażowe, w tym do jego kryteriów oceny i wyboru.
2. Spotkania informacyjne
   Wraz z wydaniem niniejszego przewodnika konsorcjum NZC zaplanowało również serię spotkań informacyjnych, których celem jest wsparcie i pomoc miastom w opracowywaniu pomysłów na działania pilotażowe oraz przygotowywaniu wniosków. Spotkania informacyjne będą dotyczyły:
   • Program miast pilotażowych NZC: cele, podejście, zgłoszenie
   • Kryteria wyboru i proces selekcji
   • Spotkanie informacyjne dotyczące kwestii technicznych
   • Otwarte forum (pytania i odpowiedzi)
3. Portal misji
   Wnioskodawcy będą musieli zarejestrować się na portalu NZC Mission przed złożeniem wniosku do programu NZC Miasta pilotażowe, co zapewni im dostęp do różnych zasobów, a także do samego modułu składania wniosków.
   
   Portal „Mission” zapewni miastom dostęp do:
   
   • Moduł wdrażania NZC
   • Studia przypadków
   • Platforma do współpracy między użytkownikami
   • Repozytorium wiedzy
   • Moduł obsługi zaproszeń do składania wniosków i zarządzania dotacjami
   • Wytyczne techniczne dotyczące systemu (moduł zarządzania zaproszeniami do składania wniosków i dotacjami)
   • Kolejne wersje niniejszego przewodnika
   • Dane kontaktowe doradców miejskich oraz Centrum Wsparcia Ekspertów Miejskich
   Oprócz niniejszego przewodnika na portalu misji udostępniona zostanie seria dokumentów i/lub materiałów pomocniczych związanych z zaproszeniem do składania wniosków (takich jak wytyczne, załączniki, często zadawane pytania i inne istotne dokumenty). Wnioskodawcy proszeni są o regularne sprawdzanie tych materiałów pod kątem ewentualnych aktualizacji w trakcie przygotowywania wniosków. Konkretne pytania, na które nie ma odpowiedzi ani w niniejszym przewodniku, ani na portalu misji, należy kierować na adres: pilotcities@NetZeroCities.eu

Program NZC City Learning to trwający kilka miesięcy program, którego celem jest przekazywanie wiedzy i budowanie potencjału w Miastach pilotażowych i partnerskich [Twins] uczestniczących w programie. Jego podstawą jest strategia wywierania wpływu poprzez wzajemne uczenie się. Wzajemne uczenie się to podejście edukacyjne, które łączy w pary dwóch lub więcej uczniów o podobnym pochodzeniu i pozwala im aktywnie wpływać na swój wzajemny rozwój poprzez wymianę wiedzy i wspólne rozwiązywanie problemów — Miasta partnerskie.

W ramach NZC realizujemy tę zasadę, przypisując każdemu miastu pilotażowemu (lub, w przypadku wniosku obejmującego wiele miast, grupie miast) dwa lub trzy miasta partnerskie. Miasta partnerskie to miasta o podobnym kontekście do miast pilotażowych, które mogą borykać się z podobnymi wyzwaniami. Cechy te mogą wynikać z położenia geograficznego, uwarunkowań krajowych, sytuacji społeczno-gospodarczej lub innych podobnych czynników. W ten sposób NZC dąży do rozszerzenia wpływu działań miast pilotażowych poza pierwotną grupę. W trakcie trwania programu NZC będzie wspierać te miasta poprzez serię spotkań online i osobistych. Spotkania te mają na celu uzyskanie jasnego zrozumienia wyzwań, przed którymi stoją obie strony, oraz wymianę lub opracowanie potencjalnych rozwiązań. Przewiduje się, że każde miasto pilotażowe odwiedzi swoje miasto partnerskie raz z niewielką delegacją, a miasta partnerskie również odwiedzą miasto pilotażowe raz.

Program ten stanowi obowiązkowy element programu „Miasta pilotażowe”. W związku z tym w budżecie miasta pilotażowego należy przeznaczyć określony procent środków na zaangażowanie personelu. Zespół programowy skontaktuje się z miastami pilotażowymi w celu opracowania dostosowanych do ich potrzeb profili, aby zapewnić wysoką jakość dopasowania przy wyborze miast partnerskich. Obecny harmonogram przewiduje ogłoszenie naboru miast partnerskich w czerwcu 2023 r. oraz rozpoczęcie programu we wrześniu 2023 r. Dzięki temu miasta pilotażowe będą miały czas na opracowanie swoich działań i zebranie wstępnych spostrzeżeń. Więcej informacji zostanie udostępnionych miastom pilotażowym w późniejszym terminie.

Spośród organizacji partnerskich konsorcjum NZC zostanie wyznaczonych dziesięciu doradców ds. miast neutralnych klimatycznie, którzy będą wspierać Miasta Misji, pilotażowe i partnerskie w strategicznym wprowadzaniu systemowych zmian oraz w realizacji celów misji. Działania będą obejmować pomoc miastom w uzyskaniu dostępu do Platformy w celu korzystania z narzędzi i zasobów, ułatwianie wymiany między miastami oraz łączenie ich z partnerami projektowymi i ekspertami, budowanie znaczącej współpracy między miastami zaangażowanymi w Program Miast pilotażowych oraz Program Uczenia się Miast, a także bieżące wsparcie oraz wskazówki i porady dotyczące zmian systemowych, w tym identyfikowanie potrzeb oraz pomoc w procesie składania wniosków do City Expert Support Facility (więcej na temat tej usługi poniżej) — Miasta partnerskie.

Utworzony zostanie Mechanizm Wsparcia Ekspertów Miejskich (CESF) w celu zapewnienia miastom pilotażowym bezpośredniego wsparcia eksperckiego dostosowanego do zakresu działań pilotażowych. CESF będzie zaspokajać potrzeby miast pilotażowych w zakresie wiedzy specjalistycznej dotyczącej konkretnych działań, które wymagają kompetencji biznesowych spoza NZC lub nakładu pracy wykraczającego poza początkowy przydział dla istniejącego partnera NZC. Centrum zostanie uruchomione natychmiast po zakończeniu procesu selekcji miast pilotażowych. Doradcy miejscy będą współpracować ze swoimi miastami pilotażowymi w celu określenia zakresu wsparcia i wymagań dotyczących wiedzy specjalistycznej, które zostaną przekazane do Centrum za pośrednictwem specjalnego formularza zgłoszeniowego.

Wsparcie zapewnią zarówno partnerzy konsorcjum NZC, jak i – w przypadku gdy konsorcjum nie dysponuje odpowiednią wiedzą specjalistyczną, a jest ona niezbędna do prawidłowego opracowania i realizacji działań pilotażowych – podmioty zewnętrzne i/lub partnerzy lokalni, w tym członkowie Społeczności Praktyków NZC (CoP). Partnerzy lokalni będą angażowani w sytuacjach, gdy potrzebne są ograniczone zasoby w zakresie znajomości kontekstu, kultury i/lub języka, lub gdy konieczne jest wzmocnienie lokalnego potencjału.

Społeczność NZC pełni rolę rzecznika metodologii NZC poza ramami projektu oraz stanowi platformę łączącą miasta z ekspertami. Jest to wirtualna przestrzeń, w której miasta mogą zgłaszać swoje potrzeby, a także Repozytorium wiedzy, w którym praktycy mogą tworzyć grupy według lokalizacji geograficznej i specjalizacji oraz uczestniczyć w wydarzeniach, podcastach, webinariach, szkoleniach i certyfikacjach opartych na Repozytorium wiedzy NZC.

Sieć społecznościowa i platforma współpracy P2P stanowią kluczowy moduł portalu Mission, służący do interakcji między użytkownikami, w tym miastami, konsorcjum NZC oraz szerszą społecznością praktyków NZC. Miasta pilotażowe będą z niej korzystać w celu:

• Spotkania, nawiązywanie kontaktów i współpraca z innymi miastami należącymi do sieci NetZeroCities w zakresie działań, pomysłów, spostrzeżeń i innowacji
• Udostępnianie przestrzeni internetowej na potrzeby wirtualnych sesji poświęconych interpretacji zjawisk
• Tworzenie i dołączanie do grup miast zajmujących się konkretnymi zagadnieniami
• Współpraca z miastami partnerskimi oraz rozwijanie stosunków partnerskich
• Dzielenie się informacjami o wydarzeniach, pomysłach, spostrzeżeniach i innowacjach w ich mieście
• Poznawanie i publikowanie informacji o wydarzeniach organizowanych przez miasta partnerskie lub innych interesujących wydarzeniach
• Tworzenie konsorcjów miast w celu pozyskania zewnętrznego finansowania
• Prowadzenie prywatnych rozmów w cztery oczy

Element sieć społecznościowa modułu stanowi otwartą platformę dostępną dla wszystkich, służącą jako miejsce otwartej dyskusji i publikowania treści w całej społeczności NZC. Będzie to również strona startowa portalu wyświetlana po zalogowaniu, zawierająca linki do kluczowych treści w innych modułach, takich jak Repozytorium wiedzy oraz funkcja raportowania danych w City Dashboard

Platforma strony grup zapewnia przestrzeń do bardziej zorganizowanej, bieżącej współpracy, oferując funkcje udostępniania dokumentów, spotkań online oraz pracy zespołowej. Użytkownicy mogą samodzielnie określać ustawienia prywatności, dzięki czemu dostępne będą zarówno funkcje „otwarte”, jak i „zamknięte”, w przypadku których to użytkownicy decydują o zakresie dostępności. Strony grupowe zostaną utworzone zarówno na potrzeby prac tematycznych, jak i grup roboczych w ramach programu City Learning Programme („twin”)

Strony spotkania i wydarzenia oferują funkcje przydatne podczas webinarów, sesji poświęconych interpretacji treści sensemaking oraz wydarzeń edukacyjnych learning.

Repozytorium wiedzy

Repozytorium wiedzy platformy NZC/Mission Platform będzie zawierało bardzo obszerny przegląd przykładów najlepszych praktyk z miast w całej Europie. Celem Repozytorium wiedzy jest zainspirowanie miast do podejmowania konkretnych działań na rzecz Neutralności klimatycznej na każdym etapie łańcuchów wartości oraz w odniesieniu do wszystkich systemów miejskich, aby osiągnąć szerszy wpływ

Zawierać będzie:

• Najnowocześniejsze rozwiązania (podzielone na główne obszary tematyczne, w których należy podjąć działania w różnych sektorach, w których emisje muszą zostać ograniczone)
• Przegląd rozwiązań w ramach projektów H2020 (uporządkowany według tej samej struktury)
• Multimedialne studia przypadków (dotyczące działań na rzecz klimatu)
• Innowacje społeczne – studia przypadków
• Studia przypadków dotyczące metodologii angażowania obywateli i zainteresowanych stron
• Baza danych ram polityki
• Narzędzie informacyjne dotyczące źródeł finansowania

Oprócz zasobów Repozytorium wiedzy platforma NZC/Mission zapewni miastom indywidualne wsparcie ekspertów, aby mogły one dokładniej zbadać konkretne rozwiązania, koncepcje, przeszkody oraz efekty uboczne w ramach Mechanizmu wsparcia ekspertów miejskich (sekcja 3.2 niniejszego przewodnika).

Praca nad transformacją systemu wymaga silnego mandatu politycznego i społecznego. Wiąże się ona z wprowadzaniem zmian na szeroką skalę w warunkach niepewności. Nieuchronnie doprowadzi to do zakłóceń i zmian, które będą odczuwalne w codziennym życiu ludzi. Aby zmiany te były trwałe, ważne będzie przyjęcie nowych form zarządzania, kładących nacisk na współpracę, partycypację i eksperymentowanie.

Aby umożliwić transformację systemową w skali miasta, konieczne jest dogłębne zrozumienie efektów ubocznych oraz wzajemnie powiązanej wartości. Jeśli nie dostrzeże się pozytywnego wpływu transformacji klimatycznej na np. zdrowie, dobrostan/jakość życia, lokalną gospodarkę i edukację, zawsze trudniej będzie wykazać, że jest to opłacalne. Odejście od uznawania wyłącznie korzyści, które można zmierzyć i wycenić, oznacza, że miasta mogą odważnie przedstawiać pozytywną i holistyczną wizję przyszłości, uwzględniającą liczne wzajemne zależności między departamentami.

Podstawową zasadą programu NZC Miasta pilotażowe jest najpierw zrozumienie problemów objętych działaniami pilotażowymi, zarówno pod względem emisji gazów cieplarnianych, jak i pod względem barier strukturalnych, technicznych, instytucjonalnych, społeczno-ekonomicznych i kulturowych utrudniających wprowadzenie zmian.

W ramach wniosku dotyczącego programu NZC Miasta pilotażowe miasta zostaną zatem najpierw poproszone o wskazanie systemów miejskich, nad którymi będą pracować, obszary emisji istotne dla tych systemów miejskich oraz obecne bariery utrudniające transformację, a następnie potencjalne systemowe rozwiązania lub innowacje, które będą wdrażać i z których będą czerpać doświadczenia w ciągu dwóch lat trwania inicjatywy.

Osiągnięcie zerowej emisji w miastach będzie wymagało znacznego ograniczenia emisji oraz zastosowania środków kompensacyjnych we wszystkich systemach miejskich, np. w sektorach: energetycznym, transportowym, budowlanym, spożywczym, wodnym, a także w zakresie wykorzystania surowców, obszarach emisji, np. w sektorze energii dostarczanej z sieci, przemyśle i produkcji, rolnictwie i leśnictwie, gospodarce odpadami itp. W tym celu należy wdrażać i stosować technologie oraz innowacyjne rozwiązania.

Konieczne będzie podjęcie działań w całym mieście, skupiających się na następujących priorytetach (zaczerpniętych z pakietu informacyjnego UE dla miast, opracowanego przez Miasta Misji):

• Ograniczenie emisji pochodzących ze spalania paliw kopalnych we wszystkich budynkach i obiektach (energia statyczna), ponieważ budynki odpowiadają za 40% zużycia energii w miastach. Promowanie budynków bezemisyjnych, zmniejszenie zużycia energii w budynkach, poprawa efektywności energetycznej istniejących budynków, elektryfikacja oraz przejście na odnawialne źródła energii.
• Ograniczenie emisji wynikających ze zużycia energii elektrycznej oraz z systemów lokalnego ogrzewania i chłodzenia (wytwarzanie energii) poprzez promowanie bardziej zrównoważonej produkcji energii: energii niskoemisyjnej, energii ekologicznej, rozwoju odnawialnych źródeł energii oraz wykorzystania energii elektrycznej pochodzącej ze źródeł odnawialnych w celu całkowitej dekarbonizacji dostaw energii.
• Ograniczenie emisji pochodzących ze spalania paliw kopalnych o wszystkie pojazdy i środki transportu, przy jednoczesnym promowaniu bardziej ekologicznych i bezpieczniejszych środków transportu, transportu publicznego, poruszania się pieszo i na rowerze, a także wykorzystania paliw bezemisyjnych i alternatywnych.
• Ograniczenie emisji pochodzących z odpadów wytwarzanych na terenie miasta poprzez wdrożenie podejścia gospodarka o obiegu zamkniętym, mającego na celu zminimalizowanie zużycia zasobów oraz powstawania odpadów, zanieczyszczeń i emisji dwutlenku węgla
• Ograniczenie emisji wynikających z zmian w użytkowaniu gruntów, w tym w rolnictwie, leśnictwie i innych formach użytkowania gruntów, oraz emisji związanych z tymi zmianami. W tym kontekście wdrożenie rozwiązania oparte na naturze ma również kluczowe znaczenie dla ograniczenia emisji resztkowych, na przykład poprzez tworzenie pochłaniaczy dwutlenku węgla.
• Ograniczenie emisji z procesy chemiczne w przemyśle, dzięki czemu przemysł stanie się bardziej ekologiczny i zrównoważony.

Cyfrowa łączność w miastach stanowi również kluczowy priorytet o charakterze przekrojowym, mający na celu poprawę sytuacji i wspieranie dalszego rozwoju
wszystkie procesy miejskie oraz procesy decyzyjne zarówno władz miejskich, jak i mieszkańców. Łączność cyfrowa i narzędzia cyfrowe mogą pomóc w gromadzeniu i analizowaniu danych, przyczyniając się do skuteczniejszego i bardziej zrównoważonego kształtowania polityki oraz planowania urbanistycznego poprzez dostarczanie informacji i spostrzeżeń. Cyfryzacja, łączność cyfrowa i narzędzia cyfrowe mogą pomóc w gromadzeniu i analizowaniu danych, przyczyniając się do skuteczniejszego i bardziej zrównoważonego kształtowania polityki, planowania urbanistycznego oraz funkcjonowania miejskich systemów energetycznych (między innymi) poprzez dostarczanie informacji i spostrzeżeń. Cyfryzacja może poprawić jakość życia w miastach w wielu obszarach (bezpieczeństwo, opieka zdrowotna, mobilność itp.), np. poprzez wspieranie decyzji opartych na danych, które przyniosą korzyści obywatelom i potencjalnie zmniejszą zużycie energii.

Proces przechodzenia miast na model neutralności emisyjnej emisji dwutlenku węgla wiąże się z wieloma wyzwaniami. Znaczna część ich całkowitej emisji gazów cieplarnianych emisji dwutlenku węgla wynika ze złożonych obszarów, które nie stanowią pojedynczego problemu, lecz sieć powiązanych ze sobą kwestii. Co gorsza, często są one ze sobą sprzeczne. W związku z tym problem dla jednego z interesariuszy miasta może stanowić szansę dla innego.

Jeśli miasta mają przyspieszyć realizację swoich celów w zakresie Neutralności klimatycznej, oprócz obszarów emisji muszą dogłębnie zrozumieć swoje bariery i problematyczne obszary, dążąc do odejścia od rozwiązań punktowych na rzecz bardziej zintegrowanych i całościowych podejść „portfelowych”, zdolnych do wywołania systemowej transformacji. Oznacza to:

• Zrozumienie rozbieżności między obecnymi emisjami a ścieżką redukcji zgodną z porozumieniem paryskim,
• stworzenie pełnego obrazu kluczowych problemów i przeszkód o charakterze międzysektorowym i interdyscyplinarnym, które uniemożliwiają opracowanie pożądanej ścieżki, oraz
• wspólne opracowywanie różnych możliwych zestawów działań z udziałem wielu zainteresowanych stron, mających na celu pokonanie tych przeszkód.

Przykłady ilustrujące i studia przypadków
Typowe przeszkody mogą wynikać z braków w umiejętnościach i niedoskonałości systemów danych, rozbieżności politycznych, problematycznych struktur zarządzania, braku zachęt finansowych lub niekorzystnych wzorców kulturowych i behawioralnych – a wszystkie te czynniki mogą wpływać na dowolne systemy miejskie i powiązane obszary emisji, takie jak mobilność, energetyka i budownictwo. Oto kilka przykładów / studiów przypadków pokazujących, w jaki sposób dogłębne zrozumienie wzajemnie powiązanych przeszkód i obszarów problemowych pomogło wytyczyć nową ścieżkę:

• Przedsiębiorstwa świadczące usługi energetyczne (ESCO) to udane przykłady połączenia różnych dziedzin w ramach jednego rozwiązania poprzez wykorzystanie specjalistycznej wiedzy z zakresu integracji systemów, co pozwala rozwiązać wiele problemów jednocześnie, w tym projektowanie i wdrażanie projektów oszczędnościowych, modernizację, oszczędzanie energii, outsourcing infrastruktury energetycznej, wytwarzanie i dostawy energii oraz zarządzanie ryzykiem.
• „Punkty kompleksowej obsługi” mogą pomóc właścicielom domów i budynków w uzyskaniu dostępu do niedrogich, kompleksowych modernizacji budynków mieszkalnych za pośrednictwem jednego punktu kontaktowego.Model ten jest stosowany w wielu krajach europejskich, co dokumentuje zbiór studiów przypadków Komisji Europejskiej Punkty kompleksowej obsługi w zakresie renowacji energetycznej budynków. Program modernizacji typu „one-stop shop” dotyczący gruntownych modernizacji energetycznych przypomina wizytę w salonie samochodowym, gdzie można jednocześnie wybrać markę i model, wyposażenie i wygląd, a także plan finansowania i konserwacji. W odniesieniu do modernizacji całego domu model ten pozwala mieszkańcom i właścicielom budynków określić swoje potrzeby w zakresie modernizacji, nawiązać kontakt z wykonawcami oraz wykorzystać wiele strumieni finansowania z różnych źródeł, aby zapewnić, że wszystkie działania są dostępne po niskich kosztach lub bezpłatnie dla kwalifikujących się uczestników. W swoim przewodniku krok po kroku Jak stworzyć punkt kompleksowej obsługi w zakresie zintegrowanej renowacji energetycznej budynków mieszkalnych, Innovate określa 7 podstawowych usług punktu kompleksowej obsługi: długoterminowe i przystępne cenowo mieszkania; procesy angażowania; produkty dostosowane do potrzeb; renowacja energetyczna i plan finansowy; narzędzia komunikacyjne i marketingowe; koordynacja procesu; oraz gwarancja wyników. Wskazano również trzy potencjalne poziomy usług, od ułatwiania i koordynacji po „all inclusive”.

Oto kilka przykładów tego, jak rozwiązanie techniczne może zawieść z powodu braku dogłębnego zrozumienia związku między przeszkodami a problemami:

• bezwładność instytucjonalna i zależność od dotychczasowych rozwiązań: Na przykład przejście na inteligentną (cyfrową) sieć energetyczną może wiązać się z negatywnym wpływem na środowisko ze względu na energię potrzebną do przetwarzania danych. Dlatego ważne jest, aby zadać sobie pytanie, czy większa ilość emisji wynika z nieefektywnej sieci, czy też z wydajnej sieci opartej na danych, wspieranej jednak przez ogromną moc obliczeniową. Jak dotąd nie ma żadnych rozstrzygających badań, które mogłyby pomóc w wyciągnięciu wniosków w tej dziedzinie.
• Brak akceptacji/przyjęcia przez konsumentów: Na przykład upowszechnianie się rozwiązań z zakresu mobilności aktywnej lub współdzielonej może być utrudnione przez czynniki kulturowe, takie jak postrzeganie samochodu jako symbolu statusu społecznego. Samochody nadal są uważane za cenny i pożądany przedmiot. Takie postrzeganie może stanowić przeszkodę w zmianie zachowań i hamować upowszechnianie się chodzenia pieszo, jazdy na rowerze czy mobilności współdzielonej.
• Siła rynkowa i wpływy polityczne obecnych graczy: Dostęp do kapitału i jego koszt: stanowi kluczowy czynnik decydujący o rozpoczęciu innowacji systemowych. Oprócz stymulowania inwestycji za pomocą polityki podatkowej lub dotacji potrzebne będą innowacje finansowe, które pomogą obniżyć koszty pozyskiwania środków na inwestycje oraz zapewnią bezpieczniejsze i szybsze pozyskiwanie funduszy. Na przykład budownictwo drewniane w połączeniu z podejściem opartym na gospodarce o obiegu zamkniętym może radykalnie obniżyć emisje zakresu 3 w mieście, które – choć jak dotąd nieuregulowane – często stanowią największą część emisji, za które miasto jest odpowiedzialne. Rynek budownictwa drewnianego trzeba jednak stworzyć od podstaw. Miasta mają do odegrania rolę w zmniejszaniu ryzyka wdrożenia dla zaangażowanych podmiotów, aby umożliwić transformację.
• Kierunki rozwoju technologicznego i efekt zamknięcia: Na przykład zbyt często inwestycje kierowane są w stronę tradycyjnej infrastruktury transportowej i energetycznej ze względu na ogromne nakłady kapitałowe oraz uzależnienie od konkretnych technologii i rozwiązań instytucjonalnych.

Jak widać w poprzednich rozdziałach, problemy, z jakimi borykają się miasta w walce ze zmianami klimatu, wynikają z wielu złożonych systemów, złożonych z różnych elementów – naturalnych, technologicznych, społecznych, kulturowych, relacyjnych i instytucjonalnych – które są ze sobą głęboko powiązane. Większość podejść do działań na rzecz klimatu próbuje poradzić sobie z tą złożonością poprzez rozbicie problemu na mniejsze części i skupienie się na każdej z nich osobno. Często pomija to zarówno powiązania między problemami, jak i ich podstawowe przyczyny. Dlatego program NZC Miasta pilotażowe podejdzie do wyzwań klimatycznych miast poprzez innowacje systemowe mające na celu zmianę systemową.

Miasta pilotażowe otrzymają wsparcie w rozwiązywaniu problemów w obszarach o największym potencjale do tworzenia nowych ścieżek transformacji. Będą one zmagać się z często specyficzną i złożoną dynamiką jednego lub wielu obszarów emisji (np. mobilności, systemów energetycznych, itp.), badając jednocześnie kombinatoryczne dźwignie zmian (np. dane i technologie, zarządzanie i polityka, finanse, kultura i uczestnictwo, a także innowacje społeczne) z wyraźnym celem osiągnięcia określanie przełomów i punktów zwrotnych. Te holistyczne podejścia, wraz z serią skoordynowanych działań, które niemal na pewno będą wymagały współpracy wielu interesariuszy, mogą w sposób wyraźny generować korzyści uboczne i wywołać wiele pozytywnych kaskadowych zmian.

Podejście to nazywa się „myśleniem systemowym”: polega ono na zrozumieniu i analizie problemów poprzez skupienie się na wzajemnych powiązaniach między elementami systemu. Celem jest dążenie do „innowacji systemowej”: całościowej transformacji systemu rozwiązującej złożone problemy poprzez oddziaływanie na wzajemne zależności między wieloma dźwigniami zmian – takimi jak budowanie potencjału i zdolności; kultura, uczestnictwo i innowacje społeczne; zarządzanie, polityka i regulacje; finanse i modele biznesowe; technologia.

Innowacje systemowe mają charakter problemowy, wymagają czasu i można je postrzegać jako okresy przejściowe. Jedną z głównych ról polityki publicznej jest badanie i definiowanie tych ścieżek transformacji – a właśnie w tym działania pilotażowe pomogą miastom.

Przykładem wielopoziomowego łańcucha zmian są dotacje na energię słoneczną, które przyczyniły się do rozwoju tej branży. To z kolei doprowadziło do gwałtownego spadku kosztów energii słonecznej, a tym samym do dalszego wzrostu – w rezultacie energia słoneczna jest obecnie najtańszą formą energii w historii (Carbon Brief). Przełomy mogą również odnosić się do pokonywania i/lub usuwania głębokich barier dla zmian – na przykład zmiany sposobu, w jaki władze miejskie angażują obywateli, zarządzają danymi lub kwantyfikują korzyści płynące z realizowanych programów, co może otworzyć niezliczone inne możliwości zmian.

Przykłady ilustrujące i studia przypadków

Przykłady narzędzi i praktyk w zakresie innowacji systemowych

• W publikacji „Future Stewards” 10 narzędzi służących zmianie systemowej w kierunku świata bezemisyjnego zamieszczono zwięzłe opisy różnych metod zmiany systemowej oraz studia przypadków dotyczące każdej z nich.
• Program Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju (UNDP) opracowuje metodologię opartą na podejściu portfelowym – w swojej najnowszej publikacji „System Change: A Guidebook for Adopting Portfolio Approaches” przedstawiono zdobyte doświadczenia oraz przykłady realizacji projektów.
• Program „Viable Cities” w Szwecji współpracuje z 23 gminami nad wdrożeniem systemowego podejścia do transformacji klimatycznej, mając na celu osiągnięcie Neutralności klimatycznej do 2030 roku. Viable Cities to strategiczny program innowacyjny w Szwecji, skupiający się na transformacji w kierunku miast neutralnych klimatycznie i zrównoważonych. Misją programu jest osiągnięcie do 2030 r. miast neutralnych klimatycznie, zapewniających dobre warunki życia dla wszystkich w granicach możliwości naszej planety. Viable Cities jest katalizatorem nowych form współpracy między miastami, przemysłem, środowiskiem akademickim, instytutami badawczymi i społeczeństwem obywatelskim. Celem jest zmiana sposobu funkcjonowania szwedzkich miast zgodnie z celami krajowymi, środowiskowymi i klimatycznymi, a także międzynarodowymi zobowiązaniami związanymi z globalnymi celami zrównoważonego rozwoju – Agendą 2030 – oraz porozumieniem paryskim. Program obejmuje lata 2017–2030 i jest realizowany przy wsparciu Vinnova, Szwedzkiej Agencji Energetycznej oraz Formas, przy czym Szwedzka Agencja Energetyczna pełni rolę organu odpowiedzialnego.
• Liczne studia przypadków opracowane przez OECD są dostępne od strony 76 ich raportu „Systems Innovation: Synthesis Report, obejmujące zrównoważone budownictwo mieszkaniowe, modernizację budynków, inteligentne miasta, e-mobilność, zielony wzrost, opiekę długoterminową oraz politykę klastrową.
• Wychodząc poza przypadki europejskie, w American Journal of Community Psychology wydaniu specjalnym poświęconym zmianom systemowym przeanalizowano szereg przykładów, obejmujących proces zwalczania rasizmu instytucjonalnego w systemie opieki zdrowotnej; strategii wywoływania i zmiany modeli mentalnych stosowanych przez członków zespołów międzyagencyjnych; wysiłków na rzecz stworzenia społeczności kompetentnej w zakresie zdrowia w wiejskiej społeczności w RPA dotkniętej HIV/AIDS; działań badawczych we współpracy z departamentem policji w celu wsparcia transformacji w kierunku policji społecznej i nie tylko.
• Prezentacja kompleksowych rozwiązań w zakresie wdrażania gospodarki o obiegu zamkniętym na poziomie lokalnym

Przykłady braku zastosowania podejścia opartego na innowacjach systemowych

• Klasycznym przykładem jest sytuacja na rynkach mieszkaniowych. Rządy często podejmują działania po stronie podaży (np. budując mieszkania socjalne lub ułatwiając grupom o niższych dochodach dostęp do rynku prywatnego poprzez regulację czynszów), ale interweniują również po stronie popytu poprzez politykę fiskalną i podatkową, mającą na celu stymulowanie nabywania nieruchomości, co może prowadzić do poszukiwania korzyści i zawyżania cen. To z kolei może prowadzić do dodatkowych interwencji po stronie podaży, niosących ze sobą niezamierzone konsekwencje oraz utrwalenia pierwotnego problemu (braku mieszkań w przystępnych cenach), a także do powstania nowych (bańki mieszkaniowe, niekontrolowany rozrost miast) (OECD, 2015).

Nie ma jednego uniwersalnego rozwiązania, które pozwoliłoby miastu osiągnąć Neutralność klimatyczną. Oznacza to, że świadome połączenie wielu działań jest niezbędnym elementem pozwalającym osiągnąć Neutralność klimatyczną. Celem działań pilotażowych jest zatem stworzenie i wdrożenie pakietów działań oddziałujących na wiele dźwigni zmian – innymi słowy, oddziałujących jednocześnie na kilka odrębnych, ale powiązanych ze sobą elementów problemu poprzez liczne, ale uzupełniające się działania. Działania pilotażowe, które otwierają ścieżki prowadzące do przełomów w redukcji emisji, to takie, które wywołują kilka wzajemnie wzmacniających się dynamik w obszarach technologii; zarządzania i polityki; finansów i modeli biznesowych; kultury, uczestnictwa, innowacji społecznych i sprawiedliwej transformacji; budowania potencjału i zdolności, w celu przyspieszenia transformacyjnych zmian w jednej lub kilku dziedzinach związanych z emisjami.

NetZeroCities dzieli czynniki sprzyjające zmianom na:

• Technologia: narzędzia, urządzenia lub infrastruktura – zarówno materialna, jak i niematerialna – wykorzystywane do rozwiązywania praktycznych problemów. Przykłady (lista niekompletna): środki transportu, takie jak rowery czy pociągi; technologie informacyjne, takie jak oprogramowanie, kable światłowodowe czy sztuczna inteligencja; urządzenia do wytwarzania, magazynowania lub dystrybucji energii; urządzenia stacjonarne, takie jak pompy ciepła, oraz technologie budowlane.
• Zarządzanie i polityka: procesy, w ramach których przyznawane są uprawnienia, podejmowane są decyzje oraz uzgadniane, egzekwowane i modyfikowane są zasady, a także same zasady w postaci przepisów, norm i regulacji.
• Finanse i modele biznesowe: to sposoby zapewniania finansowania, a także metody, za pomocą których tworzenie wartości jest postrzegane i opisywane w organizacjach.
• Kultura, uczestnictwo i innowacje społeczne: zachowania i normy społeczne, w tym te, które określają, w jaki sposób ludzie – indywidualnie lub w grupach – uczestniczą w demokratycznym procesie decyzyjnym, a także sposoby, za pomocą których opracowują i wdrażają rozwiązania mające na celu poprawę indywidualnego i zbiorowego dobrobytu oraz zapewnienie sprawiedliwej transformacji.
• Rozwój potencjału i umiejętności: optymalizacja zasobów organizacyjnych (siły roboczej, sprzętu, środków finansowych, czasu i energii poszczególnych osób) oraz umiejętności, wiedzy, sposobu myślenia i zachowań w celu osiągnięcia zamierzonych efektów.

Przykłady ilustrujące i studia przypadków

• Modernizacja stanowi jeden z obiecujących obszarów działań na rzecz redukcji emisji, jednak wiąże się z wieloma wyzwaniami. Technologia już istnieje, ale nadal istnieją przeszkody w opracowywaniu analiz biznesowych, które uwzględniałyby ekonomiczne efekty mnożnikowe modernizacji. Właściciele domów często nie mają motywacji do udziału w programach modernizacji, a trudność w uwzględnieniu szerszych korzyści dodatkowych może sprawiać, że modernizacja wydaje się mniej atrakcyjna, a mechanizmy koordynacji podmiotów i zarządzania, czy to w postaci wizji społeczności, czy umów o poprawę efektywności energetycznej, mogą blokować ten proces. Wiele eksperymentów dotyczy tylko jednej z tych barier, dlatego rzadko udaje się im osiągnąć znaczący wpływ. Niedawnym przykładem ograniczeń tego podejścia była porażka brytyjskiego programu Green Homes Scheme. Miasta pilotażowe NZC muszą działać na wielu płaszczyznach zmian. W przypadku modernizacji oznaczałoby to eksperymentowanie z działaniami w zakresie finansowania i modeli biznesowych, które umożliwią stworzenie uzasadnienia biznesowego uwzględniającego korzyści dodatkowe i efekt mnożnikowy, w połączeniu z interwencjami w zakresie kultury, uczestnictwa i innowacji społecznych, które współpracują z właścicielami domów w celu budowania akceptacji i zaangażowania na rzecz modernizacji na poziomie dzielnicy lub miasta.
• Kolejny przykład, zaczerpnięty z raportu OECD z 2015 r. poświęconego innowacjom systemowym, wskazuje, że starzejące się społeczeństwa mogą prowadzić do zmniejszenia siły roboczej, wzrostu kosztów opieki zdrowotnej oraz zawężenia bazy podatkowej. Krótkoterminowe działania mające na celu ograniczenie migracji zarobkowej mogą w dłuższej perspektywie pogłębić spadek liczby osób aktywnych zawodowo spowodowany starzeniem się społeczeństwa. Innowacje i technologia są oczywiście częścią rozwiązania, ale same w sobie nie wystarczą. W rzeczywistości technologia musi iść w parze z innymi czynnikami sprzyjającymi zmianom, aby sprostać wyzwaniom gospodarczym i społecznym, a jej wdrożenie będzie wymagało uzupełniających innowacji w organizacjach i instytucjach, a także akceptacji ze strony konsumentów/obywateli.

Innowacja społeczna ma wiele definicji, ale w istocie jest to forma innowacji, która ma charakter społeczny zarówno pod względem celów, jak i środków (Murray i in., 2010): oznacza to opracowywanie nowych pomysłów, usług i modeli, które lepiej odpowiadają na wyzwania społeczne (KE, 2020). Ogólnie rzecz biorąc, oznacza to, że jest to innowacja, która ma charakter „społeczny” pod względem celów, procesu i wyników. Jako taka stwarza miastom możliwości:
(1) dostarczać rozwiązania odpowiadające na lokalne, niezaspokojone potrzeby społeczne;
(2) zaangażować podmioty systemu we wspólne opracowywanie i współtworzenie rozwiązań (a tym samym dążyć do ograniczenia ryzyka związanego z innowacjami);
(3) wywierać długoterminowy, pozytywny wpływ społeczny na wielu płaszczyznach (geograficznej, zakresu wyzwań); oraz
(4) przyczyniać się – poprzez angażowanie wielu podmiotów w proces rozwoju oraz budowanie potencjału – do zmian kulturowych i behawioralnych, które wspierają tworzenie odpornych i elastycznych ekosystemów innowacji, zdolnych do skupiania podmiotów i zasobów wokół wyznaczonych celów.

Innowacje społeczne mogą stanowić strategiczny atut dla NZC i programu „Miasta pilotażowe” z następujących powodów: Podejścia oparte na innowacjach społecznych mogą pomóc miastom we wdrażaniu różnych modeli rozwoju partycypacyjnego i sprzyjającego włączeniu społecznemu w celu rozwiązania konkretnych wyzwań (zob. City Studio; City Lab Mannheim; projekt Gendered Innovation); a także zmobilizować podmioty ekosystemu wokół misji (zob. Lokalne Społeczności Energetyczne (misja w Walencji);

Ponadto mogą one pomóc w tworzeniu warunków sprzyjających innowacjom (budowanie potencjału poprzez zaangażowanie; mobilizowanie sieci wokół wyzwań) (zob. „Superbloki” w Vitorii-Gasteiz (oraz Pakt Obywatelski na rzecz Zrównoważonej Mobilności)) oraz wspierać rozszerzanie i upowszechnianie istniejących rozwiązań służących dekarbonizacji.

W szerszym ujęciu innowacje społeczne mogą przyczynić się do zmiany praktyk społecznych oraz budowania odpornego i elastycznego ekosystemu innowacji poprzez rozwijanie potencjału i naukę poprzez praktykę (zob. program „Viable Cities”; ekowioska Cloughjordan).

Ponadto w ramach zaproszenia do składania wniosków dla miast pilotażowych innowacje społeczne oferują sposoby na zaangażowanie podmiotów terytorialnych i miejskich w realizację Planu działań (np. poprzez opracowywanie i tworzenie zestawu rozwiązań dla misji, czy to poprzez rozszerzanie istniejących rozwiązań, czy też opracowywanie nowych) oraz budowanie potencjału w zakresie nowych podejść do rozwoju oraz nowych metod i narzędzi, które angażują podmioty, a zwłaszcza beneficjentów, w tworzenie rozwiązań i ich wdrażanie.

Wymiar płci: W 2020 r. Komisja Europejska opublikowała raport „Gendered Innovation 2”, raport dotyczący tego, w jaki sposób analiza uwzględniająca kwestie płci przyczynia się do rozwoju badań i innowacji. Publikacja zawiera definicje terminów i metod związanych z płcią biologiczną, płcią społeczną oraz analizą intersekcjonalną, a także przedstawia interdyscyplinarne studia przypadków pokazujące, jak włączyć wymiar płci do różnych dziedzin badań i innowacji, w tym do kwestii zmian klimatu i projektowania urbanistycznego. W ramach projektu Gendered Innovation – współfinansowanego przez KE – opracowano również listy kontrolne wspierające inkluzywne inżynierię, planowania i projektowania urbanistycznego, a także metod inżynierii procesów innowacyjnych.

Przykłady ilustrujące i studia przypadków

• City Lab Bristol
• Nappi Naapuri
• Real Junk Food Berlin
• Paryż w 15 minut (Kliknij tutaj, aby zobaczyć kartę koncepcyjną)
• Ekosiedlisko Cloughjordan
• Porozumienia obywatelskie w Bolonii (Kliknij tutaj, aby dowiedzieć się więcej o budżecie partycypacyjnym.)
• City Studio
• City Lab Mannheim
• Lokalne społeczności energetyczne (Missions Valencia)
• Superbloki w Vitoria-Gasteiz (oraz Pakt Obywatelski na rzecz Zrównoważonej Mobilności)
• Program „Viable Cities”
• Projekt „Gendered Innovation”

Zasoby oraz przyszłe zasoby i usługi platformy, na które miasta powinny zwrócić uwagę

• Krótkie artykuły NZC na temat innowacji społecznych
• Film NZC poświęcony innowacjom społecznym
• Repozytorium wiedzy NZC
• Materiały edukacyjne dotyczące innowacji społecznych (MOOC)
• Centrum edukacyjne Siscode

Zmiany klimatyczne to złożone i trudne do rozwiązania zjawisko, wykraczające poza cykle polityczne i granice państwowe oraz rozciągające się na długie okresy czasu. Kryzys klimatyczny stanowi zarówno sprawdzian wytrzymałości naszych demokracji, jak i szansę – pomimo poważnych wyzwań – na ich odnowę w odpowiedzi na nasze obecne potrzeby i możliwości technologiczne. Skuteczne reakcje na skalę stojących przed nami wyzwań wymagają większej demokracji, współpracy i wspólnego działania, a także czegoś więcej niż tylko postępu technologicznego, aby wspólnie tworzyć rozwiązania, które mają namacalny wpływ na codzienne życie ludzi i nie pozostawiają nikogo w tyle.

Kryzys klimatyczny wymaga systemowej transformacji społeczeństwa i naszych miast. Wymaga to zaangażowania w ten proces szerszego grona podmiotów, w tym mieszkańców miast, przedsiębiorstw, podmiotów zajmujących się innowacjami (takich jak uczelnie oraz inne podmioty zajmujące się badaniami, rozwojem i innowacjami), organizacji pozarządowych i społeczeństwa obywatelskiego, a nie tylko lokalnych władz miejskich.

Wszystkie poniższe sekcje w ramach działu „Zdolność do czynności prawnych” są ze swej natury wariacjami na ten sam temat: budowanie masy krytycznej poprzez zaangażowanie i współpracę w celu wprowadzenia znaczących i trwałych zmian.

Współpraca w ramach administracji miejskiej ma kluczowe znaczenie. Transformacja klimatyczna będzie miała wpływ na wszystkie wydziały: mieszkalnictwo, transport, zdrowie, edukację, urbanistykę, energetykę i gospodarkę. Ponieważ transformacja klimatyczna jest postrzegana przede wszystkim jako zadanie zespołu ds. środowiska, często trudno jest jej nadać odpowiedni rozmach. Kluczowym czynnikiem sukcesu jest tworzenie silnych zespołów o charakterze horyzontalnym, które będą miały możliwość kształtowania polityki i dostęp do środków budżetowych we wszystkich wydziałach.

Współpraca nie powinna jednak ograniczać się do murów gminy – inne podmioty również muszą mieć możliwość uczestniczenia w niej. Wiele innych podmiotów, takich jak szpitale, uczelnie, szkoły, firmy prywatne (zarówno duże korporacje, jak i MŚP) oraz społeczeństwo obywatelskie, może wspierać Misję poprzez zmianę swoich polityk i sposobu wydatkowania środków. Tworzenie zespołów międzyorganizacyjnych, które wspólnie zarządzają Misją, pozwala władzom miejskim przyspieszyć swoje działania. Ważne jest również, aby patrzeć nie tylko na zewnątrz, ale także w górę – nawiązywać kontakty z władzami regionalnymi i krajowymi w celu tworzenia silnych partnerstw w zakresie wielopoziomowego sprawowania rządów.

Wreszcie, miasta będą musiały działać w sposób eksperymentalny i iteracyjny. Problemy, z którymi się borykają, są złożone i nie mają wyraźnych granic. Próby ich rozwiązania nieuchronnie wywołają reakcje wewnątrz systemu. Stosowanie standardowego podejścia „analiza, planowanie, realizacja” niesie ze sobą ryzyko, że miasta zainwestują zarówno czas, jak i pieniądze w rozwiązania, które w rzeczywistych warunkach okażą się niewykonalne. Zastosowanie refleksyjnego podejścia do zarządzania opartego na zasadzie „planuj, testuj, powtarzaj” pomaga natomiast budować zaufanie do obranego kierunku, a także umożliwia innym kształtowanie prac w miarę ich rozwoju. Dlatego właśnie przyspieszenie procesu uczenia się stało się tak kluczowym czynnikiem napędzającym transformację (na przykład w podejściu Viable Cities). Tam, gdzie jeszcze nie istnieją, miasta będą musiały ustanowić procesy pozwalające na szybkie wyciąganie wniosków z niewielkich eksperymentów i wykorzystywanie ich do kształtowania polityki.

Podsumowanie: Pytania, które warto sobie zadać – zarządzanie i podejścia partycypacyjne

• W jakim stopniu jesteś otwarty na zmianę podejścia do samorządów lokalnych?
• Komu należy udostępnić to podejście lub ten proces?
• W jaki sposób będzie przebiegać to zaangażowanie? Jakie formalne i/lub nieformalne struktury będą wspierać to zaangażowanie?
• Jakie zasoby, struktury, procesy itp. będą potrzebne, aby zrealizować to zadanie z powodzeniem?
• Czy masz już doświadczenie w stosowaniu takich metod lub procesów?

Każde Miasto pilotażowe stworzy własną koalicję na rzecz zmian, dostosowaną do charakteru podejmowanych działań pilotażowych – obejmującą kluczowych interesariuszy, społeczności i grupy obywateli, których te działania dotyczą, kluczowych podmiotów ekosystemu oraz partnerów odpowiedzialnych za realizację i wdrażanie. Analizując wyzwanie, którym miasto postanowiło się zająć, miasta mogą wykorzystać mapowanie systemów do zidentyfikowania podmiotów, usług miejskich i procesów (tj. łańcuchów wartości), aby określić, kogo miasto musi zaangażować i z kim zbudować koalicję na rzecz zmian. Przykłady ilustrujące i studia przypadków
Na całym świecie istnieją organizacje, które tworzą modele współpracy i koalicje na rzecz rozwiązań klimatycznych, angażujące władze miejskie, lokalne przedsiębiorstwa, ekosystemy innowacji oraz obywateli.

Oto kilka przykładów:

• Leuven 2030
• Misja w Walencji
• Region miejski Glasgow (Glasgow Green Deal)
• Laboratorium Klimatyczne w Wiedniu
• Fundacja Boston Green Ribbon
• Rada Biznesowa San Francisco ds. Zmian Klimatu
• C40 City Business Climate Alliance
• Model zielonej gospodarki w Vancouver
• Fundacja Helsinki Smart & Clean

Wiele miast zaangażowało szerokie grono interesariuszy w opracowywanie planu działania na rzecz bardziej zrównoważonej przyszłości; na przykład londyński plan działania na rzecz gospodarki o obiegu zamkniętym

Demokratyczne procesy decyzyjne i aktywność obywatelska mają kluczowe znaczenie dla osiągnięcia Neutralności klimatycznej w najbardziej ambitnych miastach do 2030 r. oraz w całej Europie do 2050 r. Dlatego też miasta muszą angażować obywateli i miejskich interesariuszy w konstruktywny i integracyjny udział w działaniach na rzecz tego celu. Celem jest zmobilizowanie i zainspirowanie miast do ponownego przemyślenia roli zaangażowania obywateli w ich dążeniu do Neutralności klimatycznej. Aby miasta mogły przejść na Neutralność klimatyczną, konieczne jest połączenie różnorodnych, a czasem sprzecznych poglądów, wiedzy i praktyk, co pozwoli na głębsze zrozumienie systemów miejskich oraz wykorzystanie istniejących atutów miast. Zwiększenie żywotności demokratycznej, integracyjne uczestnictwo w procesach miejskich oraz komunikacja i współpraca międzysektorowa mogą prowadzić do lepszego podejmowania decyzji, odpowiedzialności i współkorzyści. Może to wymagać inwestycji w warunki, umiejętności i instytucje, które to wspierają. Skuteczność wielu miejskich interwencji i polityk zależy od reakcji obywateli i społeczności. Jeśli obywatele i inne miejskie zainteresowane strony odczuwają, że nie zostali odpowiednio włączeni lub czują się bezsilni w zakresie wpływu na decyzje, które mają wpływ na ich życie, mogą stracić motywację i wycofać się z udziału w jakichkolwiek działaniach. Natomiast gdy obywatele są aktywnie zaangażowani w podejmowanie decyzji i ich wdrażanie, zmienia to zarówno ich postrzeganie tych procesów, potencjalnie prowadząc do większej legitymizacji, jak i ich relacje z miastem. Takie podejście ma większe szanse na zdobycie serc i umysłów oraz sprzyja potrzebnej zmianie zachowań we wszystkich częściach systemu, ponieważ procesy i ich wyniki są współtworzone i cieszą się zaufaniem. Tworzy to silne, tętniące życiem i zdrowsze społeczności, które potrafią stawiać czoła wyzwaniom.

Realizacja programu NZC Miasta pilotażowe stanowi doskonałą okazję do nawiązania dialogu z mieszkańcami i miejskimi interesariuszami, przetestowania ich podejść oraz wyciągnięcia z nich wniosków, a także do zapoznania się z nowymi demokratycznymi innowacjami oraz do poprawy i wzmocnienia kultury uczestnictwa w życiu miasta. Trwała zmiana wymaga demokratycznych podejść, które są zorientowane na ludzi, zaangażowane w budowanie odporności społeczności i odporności klimatycznej oraz odpowiadają lokalnemu kontekstowi. Głosy i wiedza społeczności, połączone współpracą, która ma charakter nie tylko odgórny, ale także oddolny, muszą stanowić podstawę działań podejmowanych przez rządy i społeczeństwo obywatelskie. W stosownych przypadkach należy promować podejścia sprzyjające włączeniu społecznemu, uwzględniając punkty styku kategorii społecznych – takich jak pochodzenie etniczne, wiek czy niepełnosprawność – oraz znaczenie wymiaru płci.
Oto kilka przykładów:

• Lisboa Participa | Zielony budżet partycypacyjny w Lizbonie
  Procesy budżetu partycypacyjnego (PB) umożliwiają społecznościom lokalnym podejmowanie decyzji dotyczących budżetu miasta i wydatków. PB można łączyć z
  rozważania mające na celu zapewnienie
  W Lizbonie został zainicjowany przez Radę Miasta i funkcjonuje od wielu lat. Korzyści płynące z PB obejmują budowanie społeczności oraz wzrost zaufania do władz miejskich w wyniku poczucia odpowiedzialności społeczności za wydatki. Jednak PB nie nadaje się tak dobrze do rozwiązywania długoterminowych lub złożonych problemów, ponieważ zazwyczaj dotyczy projektów krótkoterminowych. W ostatnich latach niektóre procesy PB były krytykowane za to, że
  straciły z oczu kwestię wzmacniania pozycji społecznej. Ponadto,
  Budżet na szczeblu miejskim może podlegać ograniczeniom wynikającym z kontroli budżetów na szczeblu krajowym.
  https://op.lisboapartici
• Wizja dla Szkocji | Jak zalecenia mogą wpłynąć na naszą przyszłość | Szkockie Zgromadzenie Klimatyczne W ramach Szkockiego Zgromadzenia Klimatycznego wizje przyszłości przedstawione przez uczestników zostały urzeczywistnione poprzez opowiadanie historii i tworzenie narracji. Celem było uczynienie projektów zaleceń obywateli dla zgromadzenia bardziej namacalnymi dla szerszej opinii publicznej oraz zilustrowanie długoterminowych rozwiązań politycznych i ich wpływu na życie ludzi. Wizja dla Szkocji | Jak zalecenia mogą wpłynąć na naszą przyszłość | Szkockie Zgromadzenie Klimatyczne
• Ocena technologii z udziałem społeczności | Przeciwdziałanie technokracji i algokracji
  Podejścia partycypacyjne do oceny technologii opierają ten proces na rzeczywistych doświadczeniach osób, na które ma on największy wpływ, i zakładają symbiotyczną współpracę z ekspertami oraz zainteresowanymi stronami, którzy zazwyczaj dominują w procesach oceny technologii. Podejście to uwzględnia fakt, że eksperci nie są w stanie samodzielnie rozwiązać złożonych problemów technologicznych, a obywatele i społeczności wnoszą istotny wkład w demokratyzację podejść zdominowanych przez ekspertów.
  Duńska Rada ds. Technologii była pionierem tego podejścia już w latach 60. XX wieku. Partycypacyjne podejście do oceny technologii wspiera długoterminową opłacalność nowych technologii poprzez zapewnienie, że
  ich skutki są oceniane w sposób całościowy i demokratyczny, a przed wprowadzeniem nowych i mających znaczący wpływ technologii odbywa się wystarczająca debata publiczna. Obecnie jednak,
  W dziedzinie ocen technologicznych dominują eksperci i grupy interesów branżowych.
  EXP8 | Walka z algokracją: Potrzeba nowych, partycypacyjnych podejść do oceny technologii.

Zarządzanie i podejścia partycypacyjne
Kilka interesujących studiów przypadków dotyczących tematu „społeczności a zmiany klimatu” można znaleźć tutaj

Zasoby oraz przyszłe zasoby i usługi platformy, na które miasta powinny zwrócić uwagę

• Obywatele NZC i podmioty miejskie – skrócona wersja
• Film o mieszkańcach i podmiotach miejskich w NZC
• System metod oraz studia przypadków dotyczące zaangażowania obywateli i miejskich interesariuszy oraz innowacji demokratycznych
• Program uczenia się przez działanie
• Narzędzie do mapowania środowiska obywatelskiego
• Spójna droga do „zaangażowania” miasta

Miasta Misji stoją przed poważną potrzebą pozyskania kapitału zarówno na sfinansowanie procesów transformacji, jak i na realizację projektów, z wykorzystaniem zarówno środków publicznych, jak i prywatnych. Ich sukces będzie zależał od zidentyfikowania i pozyskania tych środków. Potrzeby obejmują wystarczające finansowanie na opracowanie projektów i portfeli umożliwiających osiągnięcie Neutralności klimatycznej, a także publiczne i prywatne finansowanie kapitałowe oraz finansowanie tych projektów w oparciu o ich potrzeby. Prawdopodobnie będą one wymagały szeregu zasobów, czy to współfinansowania ze strony sektora publicznego, finansowania z sektora prywatnego, przekierowania środków z budżetów sektora publicznego i prywatnego, finansowania filantropijnego, czy też finansowania ze strony lokalnych podmiotów ponoszących odpowiedzialność (np. przedsiębiorstw użyteczności publicznej).

W ramach procesu Miejski Kontrakt Klimatyczny (MKC) miasta uczestniczące w programie Miasta Misji będą opracowywać „plany inwestycyjne”. Zwracamy uwagę, że zakres tych planów obejmuje nie tylko działania inwestycyjne, ale całe spektrum kapitału – środki finansowe, kapitał publiczny i prywatny przeznaczony na finansowanie projektów

Plany te opierają się na strukturze składającej się z kilku elementów:

• Oszacować łączne zapotrzebowanie kapitałowe związane z przejściem na Neutralność klimatyczną do 2030 r.;
• Ocenić i zaspokoić potrzeby kluczowych podmiotów w zakresie potencjału i możliwości, takich jak przywódcy i pracownicy władz miejskich i regionalnych, kluczowi interesariusze, instytucje finansowe oraz obywatele;
• Zrozumieć, jakie rodzaje działań wymagają określonych form kapitału i mechanizmów finansowania;
• Stworzyć „sprzyjające warunki” dla gromadzenia i wykorzystania kapitału na dużą skalę, obejmujące analizę danych i ocenę potrzeb, politykę klimatyczną oraz powiązane strategie (na szczeblu miejskim, regionalnym i krajowym), rozważenie odpowiednich i niezbędnych struktur kapitałowych, a także analizę ryzyka kapitałowego i finansowego wraz ze strategiami ograniczania ryzyka;
• Należy stworzyć solidne mechanizmy zarządzania kapitałem i finansami oraz monitorowania wpływu, które będą zgodne z szerszymi ramami oddziaływania misji, aby zapewnić przejrzystość i rozliczalność wszystkich podmiotów oraz uniknąć ryzyka „greenwashingu”.

Plan inwestycyjny „Miasta Misji” zawiera szczegółowy wykaz potrzeb kapitałowych odpowiadających ścieżkom prowadzącym do osiągnięcia Neutralności klimatycznej. Przedstawi on szereg zagrożeń, które mogą wpłynąć na alokację środków finansowych przeznaczonych na niezbędne działania na rzecz dekarbonizacji, a także pomoże zidentyfikować działania i wymagania sprzyjające przepływowi kapitału z różnych źródeł. Działania te będą obejmowały zmiany w polityce umożliwiające działania na większą skalę, opracowanie skutecznych rozwiązań instytucjonalnych, takich jak specjalne fundusze miejskie, oraz środki mające na celu ograniczenie ryzyka i zarządzanie nim we wszystkich źródłach kapitału publicznego i prywatnego. W szczególności w ramach programu „Miasto pilotażowe” miasta otrzymają wsparcie w następujących obszarach:

• Budowanie spójności polityki w celu skutecznego pozyskiwania kapitału
• Określenie i wdrożenie niezbędnych struktur kapitałowych na szczeblu miejskim (lub regionalnym/krajowym) w celu zorganizowania różnych źródeł kapitału na potrzeby finansowania
• Rozwijać potencjał miast w zakresie efektywnego wykorzystania środków finansowych w odniesieniu do szerokiego spektrum potrzeb

Monitorowanie, ocena oraz uczenie się (MEL) w miastach pilotażowych NZC to wzajemnie powiązane działania, które wspierają pomiar postępów w dążeniu do Neutralności klimatycznej poprzez odpowiednie działania pilotażowe, a także budują synergię między miastami pilotażowymi w oparciu o wspólne wnioski dotyczące osiąganych efektów. Monitorowanie odnosi się do opracowywania i stosowania wskaźników ilościowych w celu śledzenia i analizowania postępów miast w zakresie bezpośrednich efektów (takich jak zerowa emisja netto gazów cieplarnianych) oraz efektów pośrednich (efekty uboczne), a także do tworzenia, zarządzania i utrzymania narzędzi oraz infrastruktury służących do gromadzenia danych. Ocena oznacza analizę i ocenę informacji z monitoringu w odniesieniu do ustalonych celów, zadań i punktów odniesienia, w celu określenia stopnia, w jakim osiągnięto kluczowe kamienie milowe, wyniki pośrednie i ostateczne efekty. Uczenie się oznacza ustrukturyzowany i ciągły proces podsumowywania i syntezy w celu generowania spostrzeżeń w czasie rzeczywistym, które pomagają miastom zrozumieć, które rozwiązania działają, w jakich kontekstach, dla kogo i dlaczego. W ten sposób działania te będą generować dowody i wiedzę umożliwiającą refleksyjne zarządzanie oraz korygowanie/udoskonalanie kierunku działań. Wreszcie, MEL ma zasadnicze znaczenie dla skalowalności i przenoszalności działań pilotażowych w wielu obszarach Neutralności klimatycznej i kontekstach miejskich w ramach NZC.

Zapewnienie, by wielowymiarowe i systemowe skutki działań pilotażowych w ramach NZC były przewidywane na wczesnym etapie, a wnioski płynące z późniejszych interwencji były na bieżąco rejestrowane, mierzone i uwzględniane w procesach MEL, stanowi dla miast nie lada wyzwanie. Zadanie to staje się jeszcze trudniejsze, gdy przewiduje się, że oczekiwane przemiany w kierunku Neutralności klimatycznej będą przebiegać w sposób nieliniowy i złożony ścieżkami. Aby temu zaradzić, budowanie zrozumienia i jasności wśród miast w zakresie oczekiwanych „ścieżek oddziaływania” jako procesu ewoluującego pomoże miastom w skutecznym wdrażaniu procesów MEL poprzez wskaźniki zarówno ilościowe, jak i jakościowe.

Miasta pilotażowe otrzymają wsparcie w jasnym określeniu swoich ścieżek oddziaływania poprzez logikę oddziaływania lub teorię zmiany (TOC), aby wyraźnie przedstawić podstawowe mechanizmy, dzięki którym pozytywne skutki będą osiągane w miarę upływu czasu. Te logiki oddziaływania oraz narracje dotyczące transformacji połączą proponowane działania miast pilotażowych z krótko- i średnioterminowymi zmianami, które można zaobserwować/zmierzyć i które są prekursorami późniejszych długoterminowych efektów mających na celu zmianę systemów miejskich.

Przykłady ilustrujące i studia przypadków

• GPC: Globalny protokół dotyczący emisji gazów cieplarnianych na poziomie społeczności lokalnych (GPC) wymaga od miast pomiaru i publikacji kompleksowego wykazu emisji gazów cieplarnianych przy użyciu dwóch odrębnych, ale uzupełniających się metod. Jedna z nich obejmuje emisje wynikające zarówno z działalności produkcyjnej, jak i konsumpcyjnej prowadzonej w granicach miasta, w tym niektóre emisje uwalniane poza granicami miasta. Druga klasyfikuje wszystkie emisje według „zakresów” w zależności od tego, gdzie fizycznie mają one miejsce. Podejście to wymaga oddzielnego rozliczania emisji fizycznie uwalnianych w granicach miasta w celu agregacji wielu wykazów miejskich, aby uniknąć podwójnego liczenia. Ramy zakresów pomagają odróżnić emisje występujące fizycznie w obrębie miasta (zakres 1) od tych występujących poza miastem (zakres 3) oraz od zużycia energii elektrycznej, pary i/lub ogrzewania/chłodzenia dostarczanych przez sieci, które mogą, ale nie muszą przekraczać granice miasta (zakres 2).
• Ramy inicjatywy „Porozumienie Burmistrzów”: Niniejsze podejście metodologiczne do sprawozdawczości w zakresie łagodzenia skutków zmian klimatu i dostosowywania się do nich (w tym lokalnego rozliczania emisji gazów cieplarnianych) ma charakter całościowy. W odniesieniu do łagodzenia skutków zmian klimatu podejście to pomaga władzom lokalnym dotrzeć do wszystkich różnych odbiorców na ich terenie. Metodologia ta dotyczy zintegrowanego i integracyjnego planowania w zakresie klimatu i zrównoważonej energii, w którym lokalne podmioty odgrywają aktywną rolę.
• Uczenie się/interpretacja metody: W ramach inicjatyw finansowanych przez EIT Climate-KIC, takich jak projekt MOTION i Deep Demonstrations, opracowano i wdrożono innowacyjne procesy monitorowania, oceny i uczenia się (MEL), które umożliwiły realizację procesów uczenia się i interpretacji w czasie rzeczywistym we współpracy z miastami UE oraz doprowadziły do powstania szybkich cykli oceny w wielu dziedzinach, kładąc wyraźny nacisk na systemową transformację

Zasoby oraz przyszłe zasoby i usługi platformy, na które miasta powinny zwrócić uwagę

• NZC Monitorowanie, ocena i wyciąganie wniosków (MEL) Struktura opiera się na potrzebach w zakresie MEL wskazanych przez miasta, warunkach ramowych CCC, zaleceniach JRC, a także na potrzebach monitorowania realizacji całej misji. W oparciu o obszerne repozytorium istniejących metodologii, dostępnych narzędzi i ram, z których miasta obecnie korzystają w praktyce, ramy MEL pozwolą opracować zestawy kluczowych wskaźników oraz procesy pomiaru i raportowania służące ocenie wdrażania NZC, a co za tym idzie – wyników Misji (patrz rysunek poniżej przedstawiający kluczowe elementy ram).

• Centrum operacyjne NZC oraz materiały dotyczące centrum operacyjnego (Canvas, zestaw narzędzi) pomoże w określeniu zakresu działań związanych z monitorowaniem, oceną i u uczeniem się (MEL) poprzez udostępnienie „menu” oczekiwanych wyników/efektów (zarówno bezpośrednich, jak i efektów ubocznych), co pozwoli na krytyczną ocenę zasadności kluczowych wyników w ramach portfela obszarów emisji i dźwigni. Miasta będą mogły ocenić, w jaki sposób działania pilotażowe przyczyniają się do osiągnięcia przewidywanych wyników i są poparte istniejącymi dowodami w postaci zestawów wskaźników i mierników. Ten krok pomoże również w wyborze tego, co należy mierzyć w oparciu o przewidywane zmiany, określeniu odpowiednich dowodów oraz ocenie luk w dowodach i sposobów, w jakie można je potencjalnie wypełnić za pomocą ram NZC MEL (patrz rysunek poniżej).

• Funkcje MEL dostępne na portalu: Ramy MEL będą również wspierać miasta pilotażowe w ilościowym określeniu bezpośrednich i dodatkowych korzyści wynikających z ich wdrożenia, a także wyników pośrednich i długoterminowych skutków. Ponadto dane z tej oceny zostaną zintegrowane z portalem NZC w celu wizualizacji postępów w skali całego miasta oraz w poszczególnych sektorach, ich agregacji i porównania z potencjałem miast w zakresie redukcji emisji, a także stworzenia interfejsu służącego do określenia procedur sprawozdawczych na potrzeby monitorowania postępów.

Skutki bezpośrednie i pośrednie (zasady korzyści ubocznych oraz „nie wyrządzania znaczącej szkody”):
W przypadku miast pilotażowych NZC korzyści uboczne rozumiane są jako dodatkowe skutki lub pozytywne efekty uboczne działań na rzecz łagodzenia zmian klimatu lub przystosowania się do nich, stanowiące ich integralną część. Można oczekiwać, że skutki te zostaną osiągnięte w perspektywie krótko-, średnio- lub długoterminowej w ramach realizacji projektów pilotażowych, w zależności od obszarów emisji objętych działaniami oraz zestawu rozwiązań opracowanych przez miasta. Na przykład wiadomo, że niskoemisyjne i aktywne rozwiązania w zakresie mobilności mają pozytywny wpływ na zdrowie publiczne i dobrostan. Jednocześnie niektóre działania na rzecz klimatu mogą potencjalnie prowadzić do negatywnych konsekwencji lub kompromisów, których należy unikać. Na przykład zwiększona produkcja energii lub ogrzewanie z biomasy może mieć negatywny wpływ na lokalną jakość powietrza i regionalną różnorodność biologiczną. Takie negatywne skutki działań dla innych sektorów są opisane w rozporządzeniu UE w sprawie taksonomii (art. 17) jako zasady „nie wyrządzania znacznej szkody” (DNSH) i mają zastosowanie do celów środowiskowych oraz związanych z nimi działań. Zasady te stanowią również wytyczne dla taksonomii NZC dotyczącej rozwiązań technologicznych/usług oraz powiązanych Repozytorii wiedzy i arkuszy informacyjnych dostępnych na portalu NZC. Korzyści uboczne można również podzielić na bezpośrednie i pośrednie w zależności od tego, jak ściśle są one powiązane z rezultatem danego działania. Na przykład poprawa jakości powietrza dzięki wykorzystaniu energii odnawialnej (zmniejszenie stężenia tlenku azotu i cząstek stałych) stanowi bezpośrednią korzyść uboczną, podczas gdy związane z tym spadki zachorowalności i śmiertelności są pośrednimi korzyściami ubocznymi wynikającymi z poprawy jakości powietrza. Dlatego też jasne i kompleksowe zrozumienie potencjalnych korzyści dodatkowych oraz ich wzajemnych powiązań pomoże miastom w identyfikacji szerokiego zakresu pośrednich skutków i kompromisów związanych z ich konkretnymi działaniami. Ponadto ważne jest, aby z wyprzedzeniem przemyśleć potrzeby w zakresie danych niezbędnych do oszacowania korzyści dodatkowych/skutków oraz uwzględnić podejście do gromadzenia danych na potrzeby monitorowania, oceny i uczenia się (MEL) w odniesieniu do proponowanych działań pilotażowych.

W poniższej sekcji przedstawiono wyczerpujący (choć nie ostateczny) „katalog” korzyści ubocznych wraz z ich podziałem tematycznym, który Miasta pilotażowe powinny wziąć pod uwagę podczas opracowywania swoich portfeli
Rozpoczęto analizę potencjalnych skutków, korzyści ubocznych, efektów synergii oraz zagrożeń w odniesieniu do poszczególnych działań tematycznych, obejmujących łagodzenie zmian klimatu i adaptację/odporność, środowisko (woda, grunty i ekosystemy), zaopatrzenie w żywność i jej produkcję, korzyści społeczno-gospodarcze i zdrowotne, a także zapewnienie integracji międzysektorowej. Zdajemy sobie jednak sprawę, że powiązania te są złożone, zarówno pod względem rozumienia koncepcyjnego, jak i uwarunkowań kontekstowych w praktyce i wdrażaniu. Te wzajemne zależności zostaną następnie poddane głębszej analizie i przedstawione w przyszłych wynikach NZC, takich jak logika oddziaływania (teoria zmiany) NZC, zasoby MEL, mechanizmy raportowania danych dotyczących emisji, analiza rozwiązań technologicznych i barier we wdrażaniu oraz inne istotne pakiety robocze projektu. Poniższa tabela zawiera przegląd szerokiego zakresu bezpośrednich i pośrednich korzyści dodatkowych oraz ich kategoryzację, rozważaną jako punkt wyjścia w NZC dla projektowania usług i rozwiązań oraz działań MEL.

	Skutki (w tym korzyści uboczne) i kategorie skutków
Bezpośrednie skutki	Neutralność klimatyczna
	Ograniczanie zmian klimatu Zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych Wzrost efektywności energetycznej lub tempo modernizacji (w tym w zakresie ogrzewania lokalnego) Zmniejszone zapotrzebowanie na energię, potrzeby lub zużycie Lepszy dostęp do czystej, stabilnej i przystępnej cenowo energii Zmniejszenie ubóstwa energetycznego Wzrost udziału transportu publicznego, ruchu pieszego i rowerowego Spadek udziału pojazdów prywatnych w strukturze transportu Wzrost popularności pojazdów wykorzystujących technologie niskoemisyjne w transporcie prywatnym, towarowym i publicznym (samochody elektryczne, rowery elektryczne, pojazdy napędzane wodorem itp.)
	Dostosowanie do zmian klimatu Zwiększone pochłanianie dwutlenku węgla (np. poprzez rozwiązania oparte na naturze) Zwiększona stabilność infrastruktury miejskiej Zmniejszone ryzyko związane z klęskami żywiołowymi lub zagrożeniami klimatycznymi Lepsze przygotowanie na niepewność związaną ze skutkami zmian klimatu
Skutki pośrednie	Zdrowie publiczne i wpływ na środowisko Lepsza jakość powietrza Zmniejszenie zanieczyszczenia hałasem Poprawa bezpieczeństwa na drogach Ograniczenie efektu wyspy ciepła Poprawa samopoczucia fizycznego i psychicznego Poprawa jakości życia, atrakcyjności i estetyki (zgodnie z nowymi celami UE w ramach inicjatywy Bauhaus) Większa aktywność fizyczna i aktywny tryb życia Sprawiedliwy i przystępny cenowo dostęp do mieszkań
	Integracja społeczna, demokracja i wpływ kultury Zwiększenie udziału obywateli i społeczności oraz ich społecznych możliwości w zakresie uczestnictwa i zaangażowania Większa sprawiedliwość społeczna Wzmocnienie spójności społecznej, równouprawnienia płci i sprawiedliwości społecznej lepsze funkcjonowanie instytucji demokratycznych Wzrost świadomości w kwestiach społecznych Lepszy dostęp do ofert pracy i możliwości rozwoju umiejętności Lepszy dostęp do informacji, zwiększanie świadomości i zmiana zachowań
	Skutki dla rozwoju gospodarczego Zwiększone inwestycje w badania i innowacje Niższe przyszłe koszty konserwacji i inwestycyjne Wzrost liczby miejsc pracy wymagających kwalifikacji oraz wskaźnika zatrudnienia Wzrost koniunktury gospodarczej (jakość miejsc pracy, zrównoważone łańcuchy dostaw itp.) Wzrost korzyści ekonomicznych wynikających z kapitału naturalnego Wzrost stopnia zaawansowania technologicznego i tempa wdrażania Lokalna aktywność gospodarcza a globalna łączność Wzrost lokalnej przedsiębiorczości oraz liczby lokalnych firm i przedsięwzięć Zwiększenie widoczności oraz transfer wiedzy i technologii na rzecz lokalnych przedsiębiorstw i inicjatyw Wdrażanie nowych modeli gospodarczych, takich jak gospodarka lokalna i gospodarka współdzielenia
	Skutki w zakresie efektywnego gospodarowania zasobami Lepsze gospodarowanie odpadami i większa wydajność Szersze wdrażanie obiegów materiałowych i gospodarki o obiegu zamkniętym Poprawa jakości wody Udoskonalony proces zarządzania zasobami wodnymi / wdrożenie Zrównoważone i odporne systemy produkcji i dostaw żywności Zmniejszenie ilości odpadów spożywczych Zwiększenie produkcji i spożycia lokalnej żywności Udoskonalone praktyki w zakresie gospodarowania gruntami (związane z różnorodnością biologiczną)
	Wpływ na różnorodność biologiczną Rozwój leśnictwa miejskiego, sadzenia drzew oraz poprawa stanu zdrowia roślin Zmniejszony szkodliwy wpływ na środowisko Wzrost liczebności gatunków nieinwazyjnych i zapylaczy Poprawa kondycji gleby Zmniejszone ryzyko wystąpienia epidemii/pandemii Wzrost świadomości ekologicznej Lepsza ekologiczna łączność siedlisk Skuteczniejsza odbudowa środowiska naturalnego

Zasoby oraz przyszłe zasoby i usługi platformy, na które miasta powinny zwrócić uwagę

• NZC Impact Logic będzie kluczowym narzędziem, które wskaże powiązania między oczekiwanymi korzyściami bezpośrednimi i dodatkowymi a wynikami pośrednimi określonymi w ramach miejskich pilotażowych ścieżek oddziaływania.
• Materiały udostępnione miastom w tym zakresie będą zawierały wykaz/katalog korzyści ubocznych, które należy traktować jako oczekiwane rezultaty krótko-, średnio- i długoterminowe, jakie mają zostać osiągnięte i zmierzone w ramach działań pilotażowych. Wykaz ten będzie opierał się na bieżących pracach i materiałach opracowywanych w ramach struktury monitorowania, oceny i uczenia się (MEL) oraz logiki oddziaływania, a także na nowozelandzkiej taksonomii rozwiązań technologicznych i usług.
• Wytyczne platformy NZC dotyczące wyboru rozwiązań technologicznych i usług pomogą miastom pilotażowym w ocenie skutków zewnętrznych oraz w identyfikacji i oznaczeniu wszelkich zagrożeń związanych z naruszeniem zasad DNSH podczas wdrażania innowacji.
• Ramy MEL oraz logika oddziaływania omówione w poprzedniej sekcji powinny pomóc miastom pilotażowym w określeniu ryzyka i niezamierzonych skutków podejmowanych przez nie działań, przy jednoczesnym przestrzeganiu priorytetów UE w zakresie klimatu i środowiska oraz bez wyrządzania im znaczącej szkody.
• „W odniesieniu do platformy moduł zarządzania zaproszeniami do składania wniosków i dotacjami będzie służył do operacyjnego zarządzania całą sprawozdawczością dotyczącą działań pilotażowych, co obejmie wskaźniki i wizualizację kluczowych korzyści ubocznych w oparciu o dane pozyskane od Miast pilotażowych”.
• Biblioteka rozwiązań dotyczących konkretnych dziedzin technologii i emisji, uwzględnionych w ramach Repozytorium wiedzy, powinna być opatrzona tagami określającymi dodatkowe korzyści dla każdego z tych rozwiązań

Przykłady ilustrujące i studia przypadków

• Projekt demonstracyjny „Healthy, Clean Cities Deep”, koordynowany przez EIT Climate-KIC, wspierał grupę ambitnych miast unijnych w opracowaniu strategicznej praktyki edukacyjnej. W ramach projektu wspólnie opracowano logikę oddziaływania na potrzeby eksperymentów lokalnych oraz wdrożono cykle „sensemaking”, aby uzyskać praktyczne wnioski, które posłużą jako podstawa do projektowania i wdrażania.
• W ramach inicjatywy „Sensemaking” realizowanej przez UNDP, stworzonej z myślą o sieci laboratoriów akceleracyjnych w 115 krajach, opracowano i wdrożono narzędzia oraz metody oparte na myśleniu systemowym i podejściu do złożoności, aby umożliwić stosowanie modeli wzajemnego uczenia się oraz przyspieszyć proces uczenia się w globalnej społeczności praktyków sektora publicznego w kontekście realizacji celów zrównoważonego rozwoju (SDG) na rok 2030.
• Podejście oparte na „Living Labs” oraz jego wdrażanie w ramach różnych inicjatyw UE tworzą warunki, w których koalicje złożone z wielu podmiotów mogą testować, opracowywać i wspólnie tworzyć innowacyjne rozwiązania, które przyspieszają proces zdobywania wiedzy na temat wyzwań miejskich. Na przykład: AMS Institute – Urban Living Labs.

Zasoby oraz przyszłe zasoby i usługi platformy, na które miasta powinny zwrócić uwagę

• Prowadził warsztaty dla grup miast, których celem było wspólne opracowanie ścieżek oddziaływania, celów edukacyjnych i strategii oraz metod oceny, a także okresowa wymiana doświadczeń z innymi Miastami pilotażowymi.
• Model NZC Impact Logic oraz materiały uzupełniające (szablony, metody, narzędzia, studia przypadków itp.) udostępnione przez platformę Net Zero Cities oraz portal.
• Współpraca i powiązania z krajowymi platformami misji w celu upowszechniania doświadczeń zdobytych w ramach programu NZC Miasta pilotażowe na skalę krajową

Misje UE stanowią nowy element programu badań i innowacji „Horyzont Europa” na lata 2021–2027. Wspierają one priorytety Komisji Europejskiej, takie jak Europejski Zielony Ład, Europa gotowa na erę cyfrową, Walka z rakiem oraz Nowy europejski Bauhaus. Powołano pięć rad misji, w skład których weszli czołowi eksperci, aby pomóc w określeniu, opracowaniu i wdrożeniu misji w ramach programu „Horyzont Europa”. We wrześniu 2020 r. rada misji przekazała ostateczne zalecenia Komisji Europejskiej. We wrześniu 2021 r. oficjalnie uruchomiono misję „Miasta Misji” (Cities Mission) i opublikowano plan wdrożeniowy.

NetZeroCities (NZC) to czteroletni projekt finansowany w ramach programu badań i innowacji „Horyzont 2020”, którego celem jest pomoc miastom w pokonywaniu obecnych barier strukturalnych, instytucjonalnych i kulturowych, z jakimi się borykają, aby umożliwić im osiągnięcie Neutralności klimatycznej do 2030 roku.

Projekt NZC oferuje zaawansowane rozwiązania w zakresie zmian systemowych, zaangażowania i partycypacji obywateli, partycypacyjnego i innowacyjnego zarządzania, strukturyzacji kapitałowej i finansowej oraz innowacji społecznych, aby zapewnić miastom dostęp do wiedzy specjalistycznej niezbędnej do sprostania wyzwaniom związanym z osiągnięciem Neutralności klimatycznej.

NetZeroCities dostrzega potrzebę opracowania przez miasta konkretnych strategii dostosowanych do lokalnych i regionalnych uwarunkowań i będzie je wspierać poprzez tworzenie, promowanie oraz integrację nowych i istniejących narzędzi, zasobów i wiedzy specjalistycznej w ramach kompleksowej platformy dostępnej dla wszystkich miast za pośrednictwem portalu internetowego (Mission Platform). Inicjatywa zapewnia również wsparcie w zakresie wspólnego tworzenia Miejskich Kontraktów Klimatycznych z lokalnymi interesariuszami i obywatelami. Opracowanie, podpisanie i wdrożenie Miejskich Kontraktów Klimatycznych stanowi centralny element Misji UE „Neutralne klimatycznie i inteligentne miasta" do 2030 r. Chociaż umowy te nie są prawnie wiążące, stanowią one jasne i bardzo widoczne zobowiązanie polityczne nie tylko wobec Komisji Europejskiej oraz władz krajowych i regionalnych, ale także wobec obywateli. Określą one plany osiągnięcia przez miasto Neutralności klimatycznej do 2030 r. i będą zawierać Plan inwestycyjny.

Ponadto w ramach projektu NZC ogłoszony zostanie otwarty nabór miast pilotażowych. Korzystając ze wsparcia w postaci szerokiego zakresu usług, wiedzy i doświadczenia zapewnianych przez platformę misji NZC, Miasta pilotażowe zobowiążą się do wdrożenia działań w obrębie jednej lub wielu dziedzin emisji lub obejmujących je, które będą testować ścieżki dekarbonizacji w celu pokonania barier transformacji i, ostatecznie, przyspieszenia ich drogi do osiągnięcia statusu miasta neutralnego pod względem emisji dwutlenku węgla. Miasta pilotażowe otrzymają dotacje na wsparcie realizacji swoich eksperymentów, kładąc nacisk na współpracę, refleksję i uczenie się, a także identyfikację zarówno barier dla zmian, jak i możliwości wielopoziomowych, wielopłaszczyznowych interwencji mających na celu ich pokonanie.

Przydatne linki i źródła

• NetZeroCities, dostępne pod adresem https://netzerocities.eu/
• Misja UE „Neutralne klimatycznie i inteligentne miasta” Plan realizacji, wrzesień 2021 r.
• Dodatkowe dokumenty, w tym pakiet informacyjny dla miast na stronie głównej Misji UE: Miasta neutralne klimatycznie i inteligentne

Europejski Zielony Ład
Europejski Zielony Ład (Zielony Ład UE) stanowi odpowiedź Unii Europejskiej na wyzwania związane z klimatem i środowiskiem, które są kluczowym zadaniem dla naszego pokolenia. Jest to nowa strategia wzrostu, której celem jest przekształcenie UE w sprawiedliwe i zamożne społeczeństwo o nowoczesnej, zasobooszczędnej i konkurencyjnej gospodarce, w której do 2050 r. nie będzie emisji netto gazów cieplarnianych, gdzie chronione będzie środowisko i zdrowie obywateli, a wzrost gospodarczy będzie niezależny od wykorzystania zasobów.

W praktyce Europejski Zielony Ład, przyjęty w 2020 roku, stanowi zbiór inicjatyw politycznych Komisji Europejskiej, których nadrzędnym celem jest doprowadzenie do tego, by Unia Europejska (UE) w 2050 r. Neutralność klimatyczna Przedstawiony zostanie również plan oceny skutków, mający na celu zwiększenie celu UE w zakresie redukcji emisji gazów cieplarnianych na 2030 r. do co najmniej 50%, a docelowo do 55% w porównaniu z poziomami z 1990 r. Plan zakłada przegląd każdego istniejącego aktu prawnego pod kątem jego wpływu na klimat oraz wprowadzenie nowych przepisów dotyczących gospodarki o obiegu zamkniętym, renowacji budynków, różnorodności biologicznej, rolnictwie oraz innowacjach.

Przewodnicząca Komisji Europejskiej, Ursula von der Leyen, stwierdziła, że Europejski Zielony Ład będzie dla Europy „momentem lądowania na Księżycu”. Von der Leyen mianowała Fransa Timmermansa wiceprzewodniczącym wykonawczym Komisji Europejskiej ds. Europejskiego Zielonego Ładu.

Program Plan inwestycyjny na rzecz zrównoważonej Europy stanowi filar inwestycyjny Europejskiego Zielonego Ładu. Osiągnięcie celów klimatycznych i energetycznych na rok 2030 będzie wymagało dodatkowych inwestycji w wysokości 260 mld EUR rocznie do 2030 r. Potrzebne są ramy, które pozwolą wypełnić lukę między celami politycznymi a znacznymi dostępnymi prywatnymi zasobami finansowymi. Ramy te będą ukierunkowane na inwestycje klimatyczne, środowiskowe i społeczne, przy czym te ostatnie w zakresie, w jakim są związane z przejściem na gospodarkę o obiegu zamkniętym. Plan inwestycyjny na rzecz zrównoważonej Europy pozwoli w ciągu najbliższej dekady zmobilizować, za pośrednictwem budżetu UE i powiązanych instrumentów, co najmniej 1 bln EUR prywatnych i publicznych inwestycji na rzecz zrównoważonego rozwoju.

CINEA
Europejska Agencja Wykonawcza ds. Klimatu, Infrastruktury i Środowiska (CINEA) jest organizacją będącą następcą Agencji Wykonawczej ds. Innowacji i Sieci (INEA). Ustanowiona oficjalnie 15 lutego 2021 r. , rozpoczęła działalność 1 kwietnia 2021 r. w celu realizacji części niektórych programów UE. CINEA odgrywa kluczową rolę we wspieraniu Zielonego Ładu UE poprzez sprawne i skuteczne wdrażanie elementów powierzonych jej programów: Instrument „Łącząc Europę” (CEF), „Horyzont Europa”, Fundusz Innowacji (IF), program LIFE, unijny mechanizm finansowania energii odnawialnej, mechanizm sprawiedliwej transformacji oraz Europejski Fundusz Morski, Rybacki i Akwakultury. Jego misją jest wspieranie zainteresowanych stron w realizacji Europejskiego Zielonego Ładu poprzez wysokiej jakości zarządzanie programami, które pomaga wdrażać projekty przyczyniające się do dekarbonizacji i zrównoważonego wzrostu.

Horyzont Europa
„Horyzont Europa” to największy w historii ponadnarodowy program wspierający badania naukowe i innowacje, który będzie realizowany przez UE. Ten nowy unijny program badań i innowacji będzie dysponował budżetem w wysokości około 95,5 mld euro na lata 2021–2027. CINEA będzie zarządzać programami prac „Horyzontu Europa” w ramach klastra 5, który obejmuje obszary klimatu, energii i transportu. Część klastra 5 programu „Horyzont Europa” poświęcona działaniom w dziedzinie klimatu odpowiada za opracowywanie strategii i polityk łagodzenia zmian klimatu i dostosowywania się do nich, mających na celu walkę z globalnym kryzysem klimatycznym w oparciu o zrozumienie jego przyczyn, ewolucji i skutków, a także trzech misji UE (Misja „Neutralne klimatycznie i inteligentne miasta", dostosowanie do zmian klimatu, oceany).

Łącznie przewiduje się, że CINEA będzie zarządzać budżetem w wysokości do 15 mld euro przeznaczonym na program „Horyzont Europa” w ramach wieloletnich ram finansowych (WRF) na lata 2021–2027.