Ο Οδηγός για τις Πιλοτικές πόλεις αποτελεί ένα παραδοτέο στο πλαίσιο του Πακέτου Εργασιών 4 (WP4) του έργου NetZeroCities (NZC), το οποίο αφορά τον σχεδιασμό και την υλοποίηση ενός Προγράμματος Πιλοτικών Πόλεων μέσω ανοικτής πρόσκλησης υποβολής προτάσεων και του επακόλουθου προγράμματος χρηματοδότησης.

Σκοπός του Οδηγού είναι να υποστηρίξει τις πόλεις στην προετοιμασία των προτάσεων που θα υποβάλουν στο ανοιχτό διαγωνισμό, παρέχοντας καθοδήγηση σχετικά με το πεδίο εφαρμογής, τους σκοπούς και τους στόχους του Προγράμματος Πιλοτικών Πόλεων καθώς και τη γενικότερη μεθοδολογία του έργου NZC, παρουσιάζοντας βασικές έννοιες και ορολογία, και παραθέτοντας χρήσιμες πηγές, εργαλεία και μελέτες περιπτώσεων που σχετίζονται με αυτά.

Ο Οδηγός για τις Πιλοτικές πόλεις είναι ένα εγχειρίδιο που πρόκειται να εκδοθεί με σκοπό να προσφέρει υποστήριξη και καθοδήγηση στις πόλεις που σκοπεύουν να υποβάλουν αίτηση συμμετοχής στο πρόγραμμα πιλοτικών πόλεων της NZC.

Περιλαμβάνει υποστήριξη και καθοδήγηση σχετικά με το πλαίσιο και τους στόχους του προγράμματος «NZC Πιλοτικές πόλεις» (και περιλαμβάνει το χρονοδιάγραμμα της πρόσκλησης υποβολής αιτήσεων), παρουσιάζοντας βασικές έννοιες, ορολογία και στοιχεία του προγράμματος, καθώς και, όπου απαιτείται, πρόσθετους πόρους, συνδέσμους, μελέτες περιπτώσεων και παραδείγματα που μπορούν να αξιοποιήσουν οι πόλεις κατά την προετοιμασία της αίτησής τους.

Ο Οδηγός ενδέχεται να επικαιροποιηθεί, καθώς οι σχετικές πληροφορίες αλλάζουν ή/και καθίστανται διαθέσιμες. Θα δημοσιευτεί μια ενότητα με συχνές ερωτήσεις (FAQ), στην οποία θα περιλαμβάνονται ερωτήσεις και αντίστοιχες απαντήσεις που αφορούν όλους τους εν δυνάμει υποψηφίους.

Εκτός από τον παρόντα Οδηγό, κατά την έναρξη της πρόσκλησης υποβολής προτάσεων (σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα που αναφέρεται στην ενότητα 2.1) θα δημοσιευθούν οι Οδηγίες της Πρόσκλησης, οι οποίες θα περιλαμβάνουν την πρόσκληση υποβολής προτάσεων, τα κριτήρια αξιολόγησης και επιλογής, καθώς και τεχνικές πληροφορίες σχετικά με τη διαδικασία υποβολής αιτήσεων.

Ο Οδηγός έχει συνταχθεί με στόχο να αποτελέσει ένα ενημερωτικό και εποικοδομητικό εργαλείο για τις πόλεις που εξετάζουν το ενδεχόμενο να υποβάλουν αίτηση συμμετοχής στο Πρόγραμμα Πιλοτικών Πόλεων της NZC, και διαρθρώνεται γύρω από τα ακόλουθα ερωτήματα:

• Γιατί αυτό το [τμήμα/θέμα] σχετίζεται με το NZC και την πρόσκληση υποβολής προτάσεων για τις Πιλοτικές πόλεις;
• Σε τι βαθμό αυτό είναι χρήσιμο ή σχετικό για τις πόλεις κατά την προετοιμασία της πρότασής τους;
• Υπάρχουν σχετικά παραδείγματα και μελέτες περιπτώσεων;
• Ποιους πόρους ή/και μελλοντικούς πόρους/υπηρεσίες της πλατφόρμας NZC θα πρέπει να έχουν υπόψη τους οι πόλεις;
• Σύνοψη: Ποιες ερωτήσεις πρέπει να θέσουν οι πόλεις στον εαυτό τους σε σχέση με αυτό το κεφάλαιο/θέμα;
• Ποιοι είναι οι βασικοί όροι που πρέπει να περιλαμβάνονται σε ένα γλωσσάριο;
• Υπάρχουν επίσημες αναφορές που θα έπρεπε να συμπεριληφθούν;

Πώς να διαβάσετε αυτόν τον οδηγό:

• Ο οδηγός έχει δομηθεί σε γενικές γραμμές σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές και τα κριτήρια αξιολόγησης της πρόσκλησης υποβολής προτάσεων, αν και η βασική αρχή σχεδιασμού ήταν να υποστηρίξει τη διαδικασία ανάπτυξης ιδεών και τη σκέψη των πόλεων πριν από την υποβολή της αίτησης.
• Οι βασικοί όροι και έννοιες, που επισημαίνονται με έντονα γράμματα και μπλε χρώμα, ορίζονται για τους σκοπούς του Προγράμματος Πιλοτικών Πόλεων του NZC και περιλαμβάνονται στο Γλωσσάριο.
• Σύμφωνα με τις οδηγίες της πρόσκλησης, σε περίπτωση υποβολής αίτησης που αφορά περισσότερες από μία πόλεις στο πλαίσιο της πρόσκλησης για τις Πιλοτικές πόλεις, παρακαλούμε να λάβετε υπόψη ότι οι αναφορές στο παρόν έγγραφο στον όρο «πόλη» υπονοούν την ομάδα πόλεων ή κάθε πόλη που συμμετέχει στην εν λόγω ομάδα.

Οι πόλεις αποτελούν κέντρα οικονομικής δραστηριότητας, παραγωγής γνώσης, καινοτομίας και νέων τεχνολογιών, και επηρεάζουν την ποιότητα ζωής των πολιτών που ζουν ή εργάζονται σε αυτές, συμβάλλοντας ουσιαστικά στην ευημερία των ευρωπαϊκών κοινοτήτων. Διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην επίτευξη του στόχου της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας (EGD) για τη μείωση των εκπομπών κατά 55% έως το 2030 και για την Κλιματική ουδετερότητα έως το 2050. Οι πόλεις καταλαμβάνουν μόνο το 4% της χερσαίας έκτασης της ΕΕ, ωστόσο φιλοξενούν το 75% των πολιτών της ΕΕ. Επιπλέον, οι πόλεις καταναλώνουν πάνω από το 65% της παγκόσμιας ενέργειας και ευθύνονται για περισσότερο από το 70% των παγκόσμιων εκπομπών CO2. Τρία στα τέσσερα μέλη της ΕΕ ζούσαν σε αστικές περιοχές το 2014 και ο αριθμός αυτός αναμένεται να αυξηθεί σε περίπου 83,7% έως το 2050.

Η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής εξαρτάται, συνεπώς, σε μεγάλο βαθμό από τις δράσεις των πόλεων μέσω της πράσινης και ψηφιακής μεταμόρφωσης. Οι Πόλεις Αποστολής αναμένεται να ηγηθούν αυτής της μεταμόρφωσης, επιτυγχάνοντας Κλιματική ουδετερότητα πριν από το 2030, καθώς και να προσφέρουν καθαρότερο αέρα, ασφαλέστερες μεταφορές και λιγότερη κυκλοφοριακή συμφόρηση και θόρυβο στους πολίτες τους. Οι στόχοι της Αποστολής της ΕΕ για Κλιματικά Ουδέτερες και Έξυπνες Πόλεις («Αποστολή Πόλεων») είναι η δημιουργία 100 κλιματικά ουδέτερων και έξυπνων ευρωπαϊκών πόλεων έως το 2030 και η διασφάλιση ότι αυτές οι πόλεις θα λειτουργούν ως κέντρα πειραματισμού και καινοτομίας, ώστε να μπορέσουν όλες οι ευρωπαϊκές πόλεις να ακολουθήσουν το παράδειγμά τους έως το 2050.

Αυτός ο βαθμός φιλοδοξίας αποτελεί ένα εξαιρετικά απαιτητικό εγχείρημα και θα απαιτήσει ριζικές και συστημικές αλλαγές. Η ηγετική θέση της κυβέρνησης θα είναι καθοριστικής σημασίας, όπως και οι δράσεις του επιχειρηματικού τομέα, των εκπαιδευτικών και ερευνητικών ιδρυμάτων, καθώς και των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, κάτι που απαιτεί συντονισμό σε επίπεδο πολιτικών, διακυβέρνησης και τρόπου οργάνωσης των απαραίτητων επενδύσεων κεφαλαίου.

Για να επιτύχει τους στόχους της, η Cities Mission θα πρέπει επίσης να συμβάλει στην αντιμετώπιση των σημαντικών προκλήσεων που εμποδίζουν επί του παρόντος την επίτευξη του στόχου της κλιματικής ουδετερότητας έως το 2030 από μια μεγάλη ομάδα πόλεων. Πολλές πόλεις και οργανώσεις πόλεων έχουν δηλώσει ότι, ενώ επιθυμούν να προχωρήσουν περισσότερο και ταχύτερα, αντιμετωπίζουν εμπόδια, όπως η επιχειρησιακή τους ικανότητα και δυνατότητα, η διαθεσιμότητα χρηματοδότησης και η ανάγκη να εξασφαλίσουν πολιτική υποστήριξη τόσο από τους ψηφοφόρους τους όσο και εντός των χωρών τους. Αυτά είναι συγκεκριμένα παραδείγματα των πολλών δυσκολιών που αντιμετωπίζουν οι πόλεις στην πορεία τους προς την Κλιματική ουδετερότητα, αν και δεν είναι απαραίτητα τα μόνα.

Σε τομείς όπως η αστική κινητικότητα και η ενεργειακή απόδοση των κτιρίων, τα χαρακτηριστικά των πόλεων —όπως η υψηλή πληθυσμιακή πυκνότητα και η γεωγραφική συγκέντρωση— προσφέρονται για ευκαιρίες καινοτομίας που μπορούν να έχουν σημαντικό αντίκτυπο στην Κλιματική ουδετερότητα. Οι πόλεις αντιπροσωπεύουν ένα σημαντικό μερίδιο του κτιριακού αποθέματος της Ευρώπης, όπου η ανακαίνιση αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την εξοικονόμηση ενέργειας στην πορεία προς την κλιματική ουδετερότητα. Αυτό μπορεί να αποφέρει τεράστια (και ορατά) «παράπλευρα οφέλη», όπως καλύτερη ποιότητα αέρα σε εξωτερικούς και εσωτερικούς χώρους, λιγότερη κυκλοφοριακή συμφόρηση, υγιέστερη ενεργή κινητικότητα και υγιέστερα, πιο ανθεκτικά στις κλιματικές αλλαγές και άνετα κτίρια· λιγότερους θανάτους στους δρόμους, λιγότερο θόρυβο και ένα καθαρότερο, ομορφότερο και πιο αξιόλογο αστικό περιβάλλον. Με άλλα λόγια, υπάρχει ένα ισχυρό και θετικό «παράπλευρο» αποτέλεσμα από τα μέτρα πολιτικής για τη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου (ΑΘ) στις πόλεις, το οποίο θα τις βοηθήσει να ενισχύσουν την υποστήριξη των πολιτών για τα μέτρα αυτά.

Οι λύσεις για έξυπνες πόλεις και η ανταλλαγή δεδομένων σε μεγάλη κλίμακα προσφέρουν ευκαιρίες για τον σχεδιασμό, την εφαρμογή και την παρακολούθηση της μείωσης των εκπομπών σε διάφορους τομείς, όπως η αστική κινητικότητα, η ενεργειακή απόδοση των κτιρίων, η παρακολούθηση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, καθώς και η διαχείριση των υδάτων και των αποβλήτων.

Αναγνωρίζοντας ότι το μεγαλύτερο μέρος των επενδύσεων για την επίτευξη της ουδετερότητας άνθρακα θα πρέπει να πραγματοποιηθεί, άμεσα ή έμμεσα, από πολίτες, ιδιοκτήτες ακινήτων, επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας, φορείς ανάπτυξης υποδομών, επιχειρήσεις και άλλους ενδιαφερόμενους φορείς (πράγματι, σύμφωνα με την παρούσα μελέτη της Material Economics εκτιμάται ότι μόνο το 17% των επενδύσεων θα πραγματοποιηθεί άμεσα από τους δήμους), οι πόλεις θα διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο στην κινητοποίηση άλλων ενδιαφερόμενων μερών μέσω της χρήσης των αρμοδιοτήτων τους στον τομέα του σχεδιασμού, του ρόλου τους ως μετόχων επιχειρήσεων κοινής ωφέλειας, μέσω πρωτοβουλιών που απευθύνονται στους πολίτες, μέσω της χρήσης κινήτρων και μέσω της προώθησης επενδύσεων που στοχεύουν σε πολλαπλά ενδιαφερόμενα μέρη.

Πόροι και άλλες πρωτοβουλίες

• Η Πλατφόρμα Αποστολής NZC θα διαθέτει ένα Αποθετήριο γνώσης με μελέτες περιπτώσεων και παραδείγματα που θα χρησιμεύουν ως πηγή έμπνευσης και καθοδήγησης, καθώς και έναν Πίνακα Ελέγχου που θα επιτρέπει στις πόλεις να παρακολουθούν και να συγκρίνουν την πρόοδό τους. Επιπλέον, θα περιλαμβάνει έναν Χάρτη Οικοσυστημάτων Καινοτομίας με ευρωπαϊκά clusters, εκκολαπτήρια επιχειρήσεων και προγράμματα υποστήριξης, τα οποία στηρίζουν εταιρείες τεχνολογίας που προσφέρουν βιώσιμες λύσεις για τις αστικές κλιματικές στρατηγικές.
• Το κίνημα Living-in.EU επιδιώκει να επιταχύνει τον ψηφιακό μετασχηματισμό, με τρόπο που να βοηθά τις πόλεις και τις κοινότητες να αντιμετωπίσουν μια σειρά κοινωνικών προκλήσεων, ιδίως εκείνες που απορρέουν από την κλιματική αλλαγή.
• Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για το Κλίμα.
• Η πρωτοβουλία «Νέο Ευρωπαϊκό Μπαουχάους» (NEB) για μετασχηματισμούς αστικής ποιότητας με ουδέτερο αποτύπωμα στο κλίμα.
• Η Διακήρυξη του Μάνχαϊμ, που προωθήθηκε από το ICLEI, με σκοπό να υποστηρίξει τις πόλεις στην ανάπτυξη και την εφαρμογή «Τοπικών Πράσινων Συμφωνιών», καθώς και ο Νέος Χάρτης της Λειψίας που υιοθετήθηκε τον Νοέμβριο του 2020, ο οποίος έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην πράσινη, δίκαιη και παραγωγική βιώσιμη ανάπτυξη των πόλεων.
• Εθνικά σχέδια για την ενέργεια και το κλίμα.
• Πολιτική συνοχής της ΕΕ.
• Αστική Ατζέντα για την ΕΕ.
• Σύμφωνο της ΕΕ για τις δεξιότητες
• Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και σχετικά σχέδια
• Σχέδιο REPowerEU
• Αποστολή της ΕΕ: Κλιματικά ουδέτερες και έξυπνες πόλεις: Σχέδιο υλοποίησης

Το Πρόγραμμα Πιλοτικών Πόλεων του NZC θα εντοπίσει και θα υποστηρίξει ευρωπαϊκές πόλεις ώστε να δοκιμάσουν και να εφαρμόσουν καινοτόμες προσεγγίσεις για την ταχεία αποκαρβονιοποίηση στο πλαίσιο ενός πιλοτικού προγράμματος διετής, συνεργαζόμενες πέρα από θεματικούς τομείς και λειτουργικά στεγανά προς υποστήριξη της συστημικής μεταμόρφωσης. Η επιλογή των πιλοτικών προγραμμάτων θα επιδιώξει να καλύψει όλα τα αστικά συστήματα που συμβάλλουν στην κλιματική ουδετερότητα, συμπεριλαμβανομένης της κινητικότητας, των ενεργειακών συστημάτων και του δομημένου περιβάλλοντος, των ροών υλικών και πόρων, των φυσικών περιοχών, των πολιτιστικών/κοινωνικών/οικονομικών/θεσμικών συστημάτων και των προσβάσιμων δημόσιων χώρων. Κάθε πιλοτικό πρόγραμμα μπορεί να στοχεύει σε όλα αυτά τα αστικά συστήματα ή σε συνδυασμό αυτών, ανάλογα με το πλαίσιο και την κλίμακα του προτεινόμενου πιλοτικού προγράμματος.

Οι Πιλοτικές πόλεις αναμένεται να δοκιμάσουν και να εφαρμόσουν καινοτόμες λύσεις, ή ομάδες λύσεων, σε επίπεδο πόλης ή περιοχής κατά τη διάρκεια του πιλοτικού προγράμματος, αναδεικνύοντας τα συγκεκριμένα διδάγματα που αντλήθηκαν από τις καινοτόμες πρωτοβουλίες, με τη γνώση, τις ικανότητες και τις δυνατότητες που αναπτύχθηκαν σε επίπεδο πόλης. Μέχρι το τέλος του πιλοτικού έργου θα πρέπει να έχει προσδιοριστεί ένα σαφές σύνολο καινοτόμων λύσεων έτοιμων προς εφαρμογή, κλιμάκωση ή/και αναπαραγωγή. Αυτό θα μπορούσε να περιλαμβάνει νέα επιχειρηματικά μοντέλα, πρωτοβουλίες πολιτικής, καινοτομία στη διακυβέρνηση, μοντέλα χρηματοδότησης ή χρηματοοικονομικής στήριξης, καθώς και στρατηγικές αναπαραγωγής ή κλιμάκωσης.

Οι επιλεγμένες Πιλοτικές πόλεις θα λάβουν χρηματοδότηση και πρακτική υποστήριξη από τους Συμβούλους Πόλεων και τους εταίρους της Κοινοπραξίας NZC, προκειμένου να τελειοποιήσουν τις πιλοτικές τους δραστηριότητες πριν από την έναρξη της υλοποίησης, με στόχο τη συμμόρφωση και την ενσωμάτωση των σχολίων που προέκυψαν από τη διαδικασία επιλογής. Καθώς οι πόλεις ή/και οι τοπικές κοινότητες που συμμετέχουν στα πιλοτικά προγράμματα προσπαθούν να αξιοποιήσουν πρόσθετους πόρους, η Mission Platform θα τις βοηθήσει στην εξασφάλιση χρηματοδότησης για την πλήρη υλοποίηση, καθώς και για τις μετέπειτα προσπάθειες αναπαραγωγής και επέκτασης του μοντέλου.

Τέλος, θα διοργανωθούν πολυάριθμες δραστηριότητες με στόχο την προώθηση της μάθησης μεταξύ των πιλοτικών πόλεων, ως βασικού στοιχείου για την ανάπτυξη ικανοτήτων, την αναπαραγωγή επιτυχημένων καινοτομιών και την εμβάθυνση των σχέσεων. Ένα πρόγραμμα αδελφοποίησης (City Learning Programme) θα συνδέσει κάθε Πιλοτική πόλη με δύο ή τρεις Αδελφοποιημένες πόλεις από τα κράτη μέλη της ΕΕ και τις συνδεδεμένες χώρες (H2020). Η προσπάθεια αδελφοποίησης στοχεύει στην ανάπτυξη της συμμετοχής χωρίς αποκλεισμούς σε αποτελεσματικές κλιματικές δράσεις, στην προώθηση δίκαιων μεταβάσεων και στην οικοδόμηση κοινωνικής συνοχής.

Ο συντονισμός των επιλεγμένων πιλοτικών προγραμμάτων, αλλά και μεταξύ αυτών, αποτελεί αναγκαιότητα τόσο σε επίπεδο πόλης όσο και σε επίπεδο ΕΕ, προκειμένου να δημιουργηθεί μια ποικιλία παραδειγμάτων που να καταδεικνύουν διαδρομές για περαιτέρω και εκτεταμένη μεταμόρφωση στις ευρωπαϊκές πόλεις και σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η διαδικασία επιλογής πιλοτικών προγραμμάτων στοχεύει, επομένως, στη δημιουργία ενός στρατηγικού χαρτοφυλακίου, στο οποίο κάθε πιλοτικό πρόγραμμα έχει τη δυνατότητα να δοκιμάσει και να αποδείξει τη βιωσιμότητα μιας πορείας προς την αλλαγή σε ένα συγκεκριμένο πλαίσιο. Μαζί, οι Πιλοτικές πόλεις αλληλοσυμπληρώνονται, σκιαγραφώντας την εικόνα του πώς θα μπορούσε να μοιάζει η συστημική αλλαγή.

Καλοί πιλότοι:

• ξεκινά από την παραδοχή ότι, σύμφωνα με τα λόγια του Σχεδίου Εφαρμογής της Αποστολής της ΕΕ για Κλιματικά Ουδέτερες και Έξυπνες Πόλεις,
  «Το κύριο εμπόδιο στην κλιματική μετάβαση δεν είναι η έλλειψη φιλικών προς το κλίμα και έξυπνων τεχνολογιών, αλλά η ικανότητα εφαρμογής τους. Η σημερινή μορφή διακυβέρνησης, που βασίζεται σε απομονωμένες δομές και έχει σχεδιαστεί και αναπτυχθεί για τις παραδοσιακές λειτουργίες και υπηρεσίες των πόλεων, δεν μπορεί να οδηγήσει σε μια φιλόδοξη κλιματική μετάβαση. Ως εκ τούτου, απαιτείται επείγουσα συστημική μεταμόρφωση.»
• να στοχεύσουν σε συστημική μεταμόρφωση, συνδυάζοντας σκόπιμα πολλαπλούς μοχλούς αλλαγής, προκειμένου να αναπτύξουν την ικανότητα επιτάχυνσης του αντίκτυπου. Η προσπάθεια αυτή θα μπορούσε να επικεντρωθεί σε έναν ή περισσότερους βασικούς τομείς εκπομπών
• βασίζονται στην τοπική αντίληψη και στη συνεργατική αυτοαξιολόγηση των βασικών εμποδίων ή ευκαιριών για την επιτάχυνση της κλιματικής μετάβασης που αντιμετωπίζει μια πόλη. Ως εκ τούτου, οι Πιλοτικές πόλεις επικεντρώνονται στα βασικά επόμενα βήματα (δηλ. παρεμβάσεις που οδηγούν σε σημαντικές εξελίξεις και/ή σημεία καμπής) που μια πόλη θα πρέπει να διερευνήσει για να μειώσει τις επιβλαβείς εκπομπές της, με τη συμβολή πολλαπλών φορέων από ολόκληρη την κοινωνία
• να δοκιμάσουν έναν συνδυασμό καινοτομιών σε διάφορους μοχλούς αλλαγής εντός ενός τομέα εκπομπών ή συνενώνοντας διαφορετικούς τομείς εκπομπών π.χ. στο πλαίσιο μιας ολιστικής πρότασης σε επίπεδο συνοικίας, ή μέσω νέων μηχανισμών διακυβέρνησης σε επίπεδο πόλης που αναπτύσσουν συστημική ικανότητα για επιταχυνόμενη αλλαγή
• να ενισχύσει την οργανωτική διάσταση, με στόχο την καλλιέργεια μιας κουλτούρας «ριζοσπαστικής συνεργασίας», ώστε να στηριχθεί και να επεκταθεί η κοινή δράση για την Κλιματική ουδετερότητα σε ολόκληρη την κοινωνία

Επιπλέον, η Πλατφόρμα της Αποστολής θα υποστηρίξει τις Πιλοτικές πόλεις ώστε:

• να προωθήσουν εσωτερικές αλλαγές στα δημοτικά συμβούλια, δημιουργώντας σταθερές διατμηματικές δομές που θα συνδέονται με την ανώτατη διοίκηση των πόλεων
• να καλλιεργήσει στενούς δεσμούς μεταξύ των ενδιαφερόμενων φορέων της πόλης: άλλων δημόσιων διοικήσεων (περιφερειακών/εθνικών), του ιδιωτικού τομέα, της ακαδημαϊκής κοινότητας, της κοινωνίας των πολιτών και των πολιτών, καθώς και των μέσων μαζικής ενημέρωσης
• να ενισχύσει τις προσπάθειες για την Κλιματική ουδετερότητα των πόλεων σε εθνικό επίπεδο, μέσω ενός «φαινομένου χιονοστιβάδας» που θα συνδέει τα πιλοτικά προγράμματα με τη μεταμόρφωση άλλων πόλεων της ίδιας χώρας

Οι Πιλοτικές πόλεις θα:

• να επιταχύνουν τη δική τους μάθηση σχετικά με το πώς να επιτυγχάνουν σημαντικές προόδους και να ξεπερνούν συστημικά εμπόδια, και
• να παρουσιάσουν μια ποικιλία διαδρομών προς τη μετάβαση, από τις οποίες μπορούν να αντλήσουν διδάγματα άλλες πόλεις σε όλη την Ευρώπη και να τις προσαρμόσουν στο δικό τους πλαίσιο

Όπου είναι δυνατόν, οι προσπάθειες των πιλοτικών πόλεων θα βασίζονται στις προηγούμενες ή/και τις τρέχουσες πρωτοβουλίες καινοτομίας τους, λαμβάνοντας υπόψη τα διδάγματα που έχουν αντληθεί ή αντλούνται, και θα καθορίζουν τα απαραίτητα μέτρα για την επιτάχυνση της αλλαγής.

Ενδεικτικά παραδείγματα

• Μια «Πιλοτική πόλη» εστιάζει σε μια ολοκληρωμένη μετάβαση προς την κινητικότητα, αξιοποιώντας τον ρόλο της δημοτικής αρχής στους τομείς της τεχνολογίας, της χρηματοδότησης, της νομοθεσίας, της συμμετοχής και των μορφών σύναψης συμβάσεων.
• Μια «Πιλοτική πόλη» εστιάζει στην ενεργειακή μετάβαση σε επίπεδο «ολόκληρης της περιοχής», συνδέοντας το δομημένο περιβάλλον με τα ενεργειακά συστήματα μέσω της διερεύνησης νέων χρηματοοικονομικών μέσων, πολιτικών πολεοδομικού σχεδιασμού και μοντέλων διακυβέρνησης που ενισχύονται ψηφιακά.
• Μια «Πιλοτική πόλη» επικεντρώνεται στη διερεύνηση νέων δυνατοτήτων διαχείρισης δεδομένων, σε συνδυασμό με ρυθμίσεις που βασίζονται στα αποτελέσματα και τη μεταρρύθμιση του συστήματος προμηθειών, συνεργαζόμενη με εκπροσώπους από όλους τους τομείς εκπομπών της πόλης, με στόχο την καλύτερη αξιοποίηση των υφιστάμενων πόρων και την αξιοποίηση νέων πηγών χρηματοδότησης.

Ημερομηνία / Ώρα (CET)	Θέμα	Σύνδεσμος
Μάρτιος 2022	Θέμα: Έγκαιρη ανακοίνωση του χρονοδιαγράμματος της πρόσκλησης στον ιστότοπο του έργου	Ιστοσελίδα της NZC
Ιούνιος 2022	Έκδοση: Οδηγός για τους συμμετέχοντες Τον Ιούνιο του 2022, στο πλαίσιο του συνεδρίου NZC, θα κυκλοφορήσει ένας οδηγός για τις Πιλοτικές πόλεις, με σκοπό να βοηθήσει τις πόλεις στην προετοιμασία των προτάσεων που θα υποβάλουν στην ανοιχτή πρόσκληση υποβολής προτάσεων. Δημοσίευση: Οδηγίες για την υποβολή προτάσεων Οι οδηγίες για την πρόσκληση υποβολής προτάσεων, συμπεριλαμβανομένων των κριτηρίων επιλεξιμότητας, αξιολόγησης και επιλογής, θα δημοσιευθούν τόσο στον ιστότοπο του NZC και στο Mission Portal, όσο και στην Πύλη Ευκαιριών Χρηματοδότησης και Προκηρύξεων της ΕΕ, στην κατηγορία επιχορηγήσεων «Προσκλήσεις χρηματοδότησης τύπου Cascade»	Πλατφόρμα NZC Αποστολή της ΕΕ: Κλιματικά ουδέτερες και έξυπνες πόλεις | Ευρωπαϊκή Επιτροπή Χρηματοδότηση και διαγωνισμοί (europa.eu)
27 Ιουνίου 2022 4 Ιουλίου 2022 5 Σεπτεμβρίου	Πρόγραμμα πιλοτικών πόλεων της NZC: Στόχοι, προσέγγιση, υποβολή αιτήσεων Πρόγραμμα «Πιλοτικές πόλεις» της NZC: Κριτήρια επιλογής και διαδικασία επιλογής Ενημερωτική συνάντηση τεχνικού περιεχομένου Ανοιχτή συζήτηση	27 Ιουνίου 4 Ιουλίου
Δευτέρα 5 Σεπτεμβρίου 2022 (12.00 CEST)	Έναρξη δεχόμενης προσφοράς Τη Δευτέρα 5 Σεπτεμβρίου, στις 12:00 (ώρα Κεντρικής Ευρώπης), θα τεθεί σε λειτουργία η ενότητα «NZC Call, and Grant Management». Οι πόλεις θα μπορούν να εγγραφούν στην ενότητα αυτή μέσω της πύλης NZC Mission και να δημιουργήσουν μια πρόταση με τα βασικά στοιχεία. Οι πόλεις θα μπορούν να αποθηκεύουν την πρόταση και να επιστρέφουν σε αυτήν ανά πάσα στιγμή έως την προθεσμία υποβολής που αναφέρεται παρακάτω	Πλατφόρμα NZC
Ιούνιος – Οκτώβριος 2022	Δημοσίευση: Συχνές ερωτήσεις (FAQ) Μεταξύ Ιουνίου και Οκτωβρίου 2022, θα δημιουργηθεί και θα ενημερώνεται ένα αρχείο με τις συχνές ερωτήσεις (FAQ).	Πλατφόρμα NZC
Παρασκευή 4 Νοεμβρίου 2022 (23:59 ώρα Κεντρικής Ευρώπης)	Προθεσμία υποβολής αιτήσεων Επίσημη προθεσμία για την υποβολή της πλήρους πρότασης. Οι προτάσεις που θα παραληφθούν μετά την ημερομηνία αυτή δεν θα γίνουν δεκτές. Δεν θα χορηγηθούν παρατάσεις και δεν είναι δυνατή η τροποποίηση της πρότασής σας μετά την υποβολή της. Σας προτείνουμε να ορίσετε τη δική σας εσωτερική προθεσμία πριν από την ημερομηνία αυτή.	Πλατφόρμα NZC
Νοέμβριος 2022 – Ιανουάριος 2023	Αξιολόγηση και επιλογή Οι προτάσεις θα ελέγχονται ως προς τα κριτήρια επιλεξιμότητας (Στάδιο 1) και οι επιλέξιμες προτάσεις θα αξιολογούνται από ανεξάρτητους εξωτερικούς εμπειρογνώμονες (Στάδιο 2). Οι προτάσεις που θα επιτύχουν το ελάχιστο όριο βαθμολογίας βάσει των καθορισμένων κριτηρίων θα προχωρήσουν στην τελική επιλογή (Στάδιο 3). Περισσότερες πληροφορίες σχετικά με αυτά τα στάδια θα δημοσιευθούν μαζί με τις οδηγίες της πρόσκλησης, όταν αυτή δημοσιευθεί.
28 Φεβρουαρίου 2023	Επικοινωνία αποφάσεων Τα επίσημα αποτελέσματα θα αποσταλούν στους υποψηφίους, μαζί με σχόλια.
Μάρτιος 2023	Ανάπτυξη συμβάσεων Οι αιτήσεις τροποποιήθηκαν ώστε να ληφθούν υπόψη τα σχόλια σχετικά με τη συμμόρφωση και την επιλογή. Διενέργεια ελέγχων δέουσας επιμέλειας και οριστικοποίηση των αναθεωρημένων σχεδίων έργων.
Μάρτιος 2023	Δημοσίευση των αποτελεσμάτων της πρόσκλησης υποβολής προτάσεων και των επιλεγμένων πιλοτικών πόλεων Παράλληλα με τη διαδικασία σύναψης συμβάσεων, θα δημοσιευθεί στην πλατφόρμα NZC κατάλογος των πόλεων που επιλέχθηκαν για το πρόγραμμα Πιλοτικών πόλεων και θα διαδοθεί μέσω των καναλιών επικοινωνίας της NZC. Ο κατάλογος θα περιλαμβάνει περιγραφή που θα παρουσιάζει το επιλεγμένο χαρτοφυλάκιο.	Πλατφόρμα NZC

Οι υποψήφιοι για το Πρόγραμμα Πιλοτικών Πόλεων της NZC θα έχουν στη διάθεσή τους μια σειρά από υπηρεσίες υποστήριξης και καθοδήγησης για την προετοιμασία και την υποβολή της πρότασής τους στο πλαίσιο της πρόσκλησης υποβολής προτάσεων, όπως:

1. Ο οδηγός του προγράμματος «Πιλοτικές πόλεις» της NZC
   Ο παρών οδηγός έχει ως στόχο να παρουσιάσει στους ενδιαφερόμενους το Πρόγραμμα Πιλοτικών Πόλεων της NZC και περιλαμβάνει μια αναλυτική επισκόπηση του πλαισίου του προγράμματος, της προτεινόμενης προσέγγισης και των αναμενόμενων αποτελεσμάτων, καθώς και των βασικών εννοιών και της ορολογίας.
   
   Οι υποψήφιοι καλούνται να χρησιμοποιήσουν το περιεχόμενο του παρόντος Οδηγού ως πηγή έμπνευσης για την ανάπτυξη ιδεών για τις πιλοτικές δράσεις τους και για την ευθυγράμμισή τους με το Πρόγραμμα Πιλοτικών Πόλεων της NZC, συμπεριλαμβανομένων των κριτηρίων αξιολόγησης και επιλογής του.
2. Ενημερωτικές συναντήσεις
   Με την έκδοση αυτού του οδηγού, η Κοινοπραξία NZC έχει επίσης προγραμματίσει μια σειρά ενημερωτικών συναντήσεων με σκοπό να υποστηρίξει και να καθοδηγήσει τις πόλεις στην ανάπτυξη ιδεών για πιλοτικές δράσεις και στη σύνταξη της πρότασής τους. Οι ενημερωτικές συναντήσεις θα καλύψουν τα εξής θέματα:
   • Πρόγραμμα πιλοτικών πόλεων της NZC: Στόχοι, προσέγγιση, υποβολή αιτήσεων
   • Κριτήρια επιλογής και διαδικασία επιλογής
   • Ενημερωτική συνάντηση τεχνικού περιεχομένου
   • Ανοιχτή συζήτηση (Ερωτήσεις και απαντήσεις)
3. Πύλη Αποστολών
   Οι υποψήφιοι θα πρέπει να εγγραφούν στην πύλη NZC Mission πριν υποβάλουν αίτηση στο Πρόγραμμα NZC Πιλοτικές πόλεις, μέσω της οποίας θα έχουν πρόσβαση σε διάφορους πόρους, αλλά και στην ίδια την ενότητα υποβολής αιτήσεων της Πρόσκλησης.
   
   Η πύλη «Mission» θα παρέχει στις πόλεις πρόσβαση σε:
   
   • Ένα πρόγραμμα ενσωμάτωσης της NZC
   • Μελέτες περιπτώσεων
   • Ένας χώρος συνεργασίας μεταξύ ομοτίμων
   • Μια Αποθετήριο γνώσης
   • Η ενότητα «Διαχείριση προσκλήσεων και επιχορηγήσεων»
   • Τεχνικές οδηγίες συστήματος (ενότητα διαχείρισης προσκλήσεων και επιχορηγήσεων)
   • Μελλοντικές εκδόσεις του παρόντος οδηγού
   • Σημεία επικοινωνίας με τους Συμβούλους των πόλεων και τον Μηχανισμό Υποστήριξης Εμπειρογνωμόνων των πόλεων
   Εκτός από τον παρόντα Οδηγό, μια σειρά εγγράφων ή/και υποστηρικτικού υλικού που σχετίζεται με την Πρόσκληση (όπως Κατευθυντήριες Οδηγίες, Παραρτήματα, Συχνές Ερωτήσεις και άλλα σχετικά έγγραφα) θα είναι διαθέσιμα στην πύλη της Αποστολής. Οι υποψήφιοι καλούνται να τα συμβουλεύονται τακτικά για τυχόν ενημερώσεις κατά τη διάρκεια της προετοιμασίας των αιτήσεών τους. Ειδικές ερωτήσεις που δεν απαντώνται ούτε στον παρόντα Οδηγό ούτε μέσω της πύλης της Αποστολής θα πρέπει να απευθύνονται στη διεύθυνση: pilotcities@netzerocities.eu

Το πρόγραμμα NZC City Learning είναι ένα πρόγραμμα διάρκειας αρκετών μηνών που στοχεύει στη μεταφορά γνώσεων και την ανάπτυξη ικανοτήτων μεταξύ των πιλοτικών και των αδελφοποιημένων πόλεων [Twins] που συμμετέχουν στο πρόγραμμα. Στον πυρήνα του βρίσκεται η στρατηγική της επίτευξης αποτελεσμάτων μέσω της αμοιβαίας μάθησης. Η αμοιβαία μάθηση είναι μια εκπαιδευτική προσέγγιση που συνδυάζει δύο ή περισσότερους μαθητές με παρόμοιο υπόβαθρο και τους επιτρέπει να διαμορφώνουν ενεργά την αμοιβαία τους εξέλιξη μέσω της ανταλλαγής γνώσεων και της συνεργατικής επίλυσης προβλημάτων.

Στο NZC, εφαρμόζουμε αυτή την αρχή συνδυάζοντας κάθε Πιλοτική πόλη (ή, στην περίπτωση αίτησης που αφορά περισσότερες από μία πόλεις, την ομάδα των πόλεων) με δύο ή τρεις «αδελφές» πόλεις. Αυτές οι «αδελφές» πόλεις θα είναι πόλεις με παρόμοιο ιστορικό με τις Πιλοτικές πόλεις και ενδέχεται να αντιμετωπίζουν παρόμοιες προκλήσεις. Αυτές μπορεί να βασίζονται σε γεωγραφικά, εθνικά, κοινωνικοοικονομικά ή παρόμοια χαρακτηριστικά. Μέσω αυτού, το NZC στοχεύει να επεκτείνει τον αντίκτυπο του έργου των πιλοτικών πόλεων πέρα από την αρχική ομάδα. Κατά τη διάρκεια του προγράμματος, το NZC θα καθοδηγήσει αυτές τις πόλεις μέσω μιας σειράς διαδικτυακών και δια ζώσης συναντήσεων. Αυτές οι συναντήσεις στοχεύουν στη δημιουργία μιας σαφούς κατανόησης των προκλήσεων της κάθε πλευράς και στην ανταλλαγή ή τη δημιουργία πιθανών λύσεων. Προβλέπεται ότι κάθε πιλοτική πόλη θα επισκεφθεί τις δίδυμες πόλεις της μία φορά με μια μικρή αντιπροσωπεία, και οι δίδυμες πόλεις θα επισκεφθούν επίσης την πιλοτική πόλη μία φορά.

Το πρόγραμμα αυτό αποτελεί υποχρεωτικό μέρος του Προγράμματος Πιλοτικών Πόλεων. Ως εκ τούτου, θα πρέπει να διατεθεί ένα συγκεκριμένο ποσοστό του προσωπικού στο πλαίσιο του προϋπολογισμού της Πιλοτικής Πόλης. Η ομάδα του προγράμματος θα επικοινωνήσει με τις Πιλοτικές πόλεις για να αναπτύξει εξατομικευμένα προφίλ πόλεων, ώστε να εξασφαλιστεί η υψηλής ποιότητας αντιστοίχιση κατά την επιλογή των δίδυμων πόλεων. Το τρέχον χρονοδιάγραμμα προβλέπει την προκήρυξη της πρόσκλησης για δίδυμες πόλεις τον Ιούνιο του 2023 και την έναρξη του προγράμματος τον Σεπτέμβριο του 2023. Με αυτόν τον τρόπο, οι πιλοτικές πόλεις έχουν χρόνο να αναπτύξουν τις δραστηριότητές τους και να συγκεντρώσουν αρχικές πληροφορίες. Περισσότερες πληροφορίες θα διατεθούν στις πιλοτικές πόλεις σε μεταγενέστερη ημερομηνία.

Δέκα σύμβουλοι για τις κλιματικά ουδέτερες πόλεις θα διοριστούν από τους οργανισμούς-εταίρους της κοινοπραξίας NZC, με σκοπό να βοηθήσουν τις πόλεις της Αποστολής, τις Πιλοτικές πόλεις και τις Αδελφοποιημένες πόλεις να προωθήσουν στρατηγικά τη συστημική αλλαγή και να επιτύχουν τους στόχους της Αποστολής. Οι δραστηριότητες θα περιλαμβάνουν τη βοήθεια προς τις πόλεις για την πρόσβαση στην Πλατφόρμα με σκοπό τη χρήση εργαλείων και πόρων, τη διευκόλυνση των ανταλλαγών μεταξύ των πόλεων και τη σύνδεσή τους με εταίρους και εμπειρογνώμονες του έργου, την οικοδόμηση ουσιαστικής συνεργασίας μεταξύ των πόλεων που συμμετέχουν στο Πρόγραμμα Πιλοτικών Πόλεων και στο Πρόγραμμα Εκμάθησης Πόλεων, καθώς και τη συνεχή υποστήριξη και καθοδήγηση και παροχή συμβουλών για τη συστημική αλλαγή, συμπεριλαμβανομένου του προσδιορισμού των αναγκών και της παροχής βοήθειας στη διαδικασία υποβολής αιτήσεων προς το City Expert Support Facility (περισσότερες πληροφορίες για αυτή την υπηρεσία παρακάτω).

Θα δημιουργηθεί ένας Μηχανισμός Υποστήριξης Εμπειρογνωμόνων για τις Πόλεις (CESF) με σκοπό την παροχή άμεσης εξειδικευμένης υποστήριξης στις Πιλοτικές πόλεις, προσαρμοσμένης στο πεδίο εφαρμογής των πιλοτικών δραστηριοτήτων. Η CESF θα καλύπτει τις ανάγκες των πιλοτικών πόλεων σε εμπειρογνωμοσύνη για στοχευμένες δραστηριότητες που απαιτούν είτε επιχειρηματικές ικανότητες εκτός του NZC είτε επίπεδα προσπάθειας που υπερβαίνουν την αρχική κατανομή σε έναν υπάρχοντα εταίρο του NZC. Η μονάδα θα τεθεί σε λειτουργία αμέσως μετά τη διαδικασία επιλογής των πιλοτικών πόλεων. Οι σύμβουλοι των πόλεων θα συνεργαστούν με τις πιλοτικές πόλεις τους για να προσδιορίσουν τις απαιτήσεις υποστήριξης και εμπειρογνωμοσύνης που θα υποβληθούν στη μονάδα μέσω ειδικού εντύπου αίτησης.

Η υποστήριξη θα παρέχεται τόσο από τους εταίρους της κοινοπραξίας NZC όσο και, σε περιπτώσεις όπου η απαιτούμενη εμπειρογνωμοσύνη δεν είναι διαθέσιμη εντός της ίδιας της κοινοπραξίας αλλά είναι κρίσιμη για την ορθή ανάπτυξη και υλοποίηση των πιλοτικών δραστηριοτήτων, θα προσλαμβάνονται εξωτερικοί φορείς ή/και τοπικοί εταίροι, μεταξύ άλλων και από την Κοινότητα Πρακτικής (CoP) της NZC. Οι τοπικοί εταίροι θα προσλαμβάνονται όταν απαιτείται περιορισμένη υποστήριξη σε θέματα πλαισίου, πολιτισμού ή/και γλωσσικών δεξιοτήτων, ή όταν απαιτείται πιο εντατική τοπική υποστήριξη.

Η Κοινότητα Πρακτικής του NZC λειτουργεί ως υποστηρικτής των μεθοδολογιών του NZC πέρα από τα όρια του συγκεκριμένου έργου, καθώς και ως πλατφόρμα που συνδέει τις πόλεις με ειδικούς. Πρόκειται για έναν εικονικό χώρο όπου οι πόλεις μπορούν να δημοσιεύουν τις ανάγκες τους και για ένα αποθετήριο όπου οι επαγγελματίες μπορούν να οργανώνονται σε ομάδες με βάση τη γεωγραφική τους θέση και τις ειδικότητές τους, καθώς και να συμμετέχουν σε εκδηλώσεις, podcast, διαδικτυακά σεμινάρια, εκπαιδεύσεις και πιστοποιήσεις που βασίζονται στο Αποθετήριο γνώσης του NZC.

Το Κοινωνικό Δίκτυο και ο Χώρος Συνεργασίας P2P αποτελούν το βασικό στοιχείο της πύλης του Προγράμματος για την αλληλεπίδραση μεταξύ των χρηστών, συμπεριλαμβανομένων των πόλεων, της κοινοπραξίας NZC και της ευρύτερης Κοινότητας Πρακτικής NZC. Οι πόλεις που συμμετέχουν στο πιλοτικό πρόγραμμα θα το χρησιμοποιήσουν για (Πιλοτικές πόλεις):

• Συνάντηση, δικτύωση και συνεργασία με άλλες πόλεις του δικτύου NetZeroCities σχετικά με δραστηριότητες, ιδέες, απόψεις και καινοτομίες
• Παροχή διαδικτυακού χώρου για εικονικές συνεδρίες ανάλυσης και ερμηνείας
• Συμμετοχή και δημιουργία ομάδων πόλεων που ασχολούνται με συγκεκριμένα θέματα
• Συνεργασία με τις Αδελφοποιημένες πόλεις τους και ανάπτυξη των σχέσεων αδελφοποίησης
• Μοιράζονται τις δραστηριότητες, τις ιδέες, τις απόψεις και τις καινοτομίες της πόλης τους
• Ενημέρωση και δημοσίευση σχετικά με εκδηλώσεις που διοργανώνουν αδελφοποιημένες πόλεις ή εκδηλώσεις που παρουσιάζουν ενδιαφέρον
• Δημιουργία κοινοπραξιών πόλεων για την αξιοποίηση ευκαιριών εξωτερικής χρηματοδότησης
• Η διεξαγωγή ιδιωτικών, διμερών συνομιλιών

Το στοιχείο κοινωνικό δίκτυο της ενότητας παρέχει ένα ανοιχτό δίκτυο προσβάσιμο σε όλους, προσφέροντας έναν χώρο για ανοιχτή συζήτηση και δημοσίευση μηνυμάτων σε ολόκληρη την κοινότητα του NZC. Θα αποτελεί επίσης την αρχική σελίδα της πύλης μετά τη σύνδεση, με συνδέσμους προς βασικό περιεχόμενο σε άλλες ενότητες, όπως το Αποθετήριο γνώσης και η δυνατότητα αναφοράς δεδομένων στον Πίνακα Ελέγχου της Πόλης

Τα σελίδες ομάδων παρέχουν το κατάλληλο πλαίσιο για πιο δομημένες και συνεχείς αλληλεπιδράσεις, με δυνατότητες κοινής χρήσης εγγράφων, διαδικτυακών συναντήσεων και συνεργατικής εργασίας. Οι χρήστες μπορούν να καθορίζουν τις ρυθμίσεις απορρήτου, οπότε θα υπάρχει μια σειρά από «ανοιχτές» και «κλειστές» λειτουργίες, για τις οποίες οι χρήστες μπορούν να ορίζουν τις ρυθμίσεις απορρήτου. Θα δημιουργηθούν σελίδες ομάδων τόσο για θεματικές εργασίες όσο και για τις ομάδες εργασίας του Προγράμματος Μάθησης της Πόλης («twin»)

Οι σελίδες συναντήσεις και εκδηλώσεις παρέχουν λειτουργίες για διαδικτυακά σεμινάρια/συνεδρίες ανάλυσης και ερμηνείας/εκπαιδευτικές εκδηλώσεις.

Αποθετήριο γνώσης

Η Αποθετήριο γνώσης της NZC/Mission Platform θα περιλαμβάνει μια πολύ ολοκληρωμένη επισκόπηση παραδειγμάτων βέλτιστων πρακτικών από πόλεις σε όλη την Ευρώπη. Η Αποθετήριο γνώσης έχει ως στόχο να εμπνεύσει τις πόλεις να αναλάβουν συγκεκριμένες δράσεις προς την κατεύθυνση της κλιματικής ουδετερότητας σε κάθε στάδιο των αλυσίδων αξίας, επηρεάζοντας όλα τα αστικά συστήματα για την επίτευξη ευρύτερου αντίκτυπου

Θα περιλαμβάνει:

• Λύσεις τελευταίας τεχνολογίας (οργανωμένες σε βασικούς θεματικούς τομείς όπου πρέπει να αναληφθεί δράση στους διάφορους τομείς στους οποίους οι εκπομπές πρέπει να μειωθούν)
• Ανασκόπηση λύσεων έργων του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» (οργανωμένη με βάση την ίδια δομή)
• Μελέτες περιπτώσεων με πολυμέσα (σχετικά με δράσεις για το κλίμα)
• Μελέτες περιπτώσεων κοινωνικής καινοτομίας
• Μελέτες περιπτώσεων σχετικά με τις μεθοδολογίες συμμετοχής των πολιτών και των ενδιαφερόμενων μερών
• Βάση δεδομένων για το πλαίσιο πολιτικής
• Εργαλείο ενημέρωσης σχετικά με τις πηγές χρηματοδότησης

Εκτός από τον πόρο «Αποθετήριο γνώσης», η πλατφόρμα NZC/Mission θα προσφέρει εξατομικευμένη υποστήριξη από ειδικούς στις πόλεις, προκειμένου να διερευνήσουν περαιτέρω συγκεκριμένες λύσεις, ιδέες, εμπόδια και παράπλευρα οφέλη, μέσω του Μηχανισμού Υποστήριξης Εμπειρογνωμόνων Πόλεων (ενότητα 3.2 του παρόντος Οδηγού).

Η εργασία για τη μεταμόρφωση του συστήματος απαιτεί ισχυρή πολιτική και κοινωνική εντολή. Συνεπάγεται αλλαγές μεγάλης κλίμακας σε συνθήκες αβεβαιότητας. Θα οδηγήσει αναπόφευκτα σε αναταραχές και ανακατατάξεις που θα γίνουν αισθητές στην καθημερινή ζωή των ανθρώπων. Για να εδραιωθεί αυτή η αλλαγή, θα είναι σημαντικό να υιοθετηθούν νέες μορφές διακυβέρνησης που δίνουν έμφαση στη συνεργασία, τη συμμετοχή και τον πειραματισμό.

Για να καταστεί δυνατή η μεταμόρφωση των συστημάτων σε επίπεδο πόλης, απαιτείται η ανάπτυξη μιας βαθιάς κατανόησης των παράπλευρων οφελών και της αλληλένδετης αξίας. Εάν δεν αναγνωριστούν οι θετικές επιπτώσεις της κλιματικής μετάβασης, π.χ. στην υγεία, την ευημερία/ποιότητα ζωής, την τοπική οικονομία και την εκπαίδευση, θα είναι πάντα πιο δύσκολο να αποδειχθεί ότι η μετάβαση αυτή προσφέρει καλή σχέση κόστους-οφέλους. Η απομάκρυνση από την αναγνώριση μόνο των οφελών που είναι ποσοτικοποιήσιμα και μετατρέψιμα σε χρήμα σημαίνει ότι οι πόλεις μπορούν να είναι τολμηρές στο να χαράξουν ένα θετικό και ολιστικό όραμα για το μέλλον που αναγνωρίζει τις πολλαπλές αλληλεξαρτήσεις μεταξύ των τμημάτων.

Μια βασική αρχή του Προγράμματος Πιλοτικών Πόλεων της NZC είναι να κατανοηθούν πρώτα τα προβλήματα που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των πιλοτικών δραστηριοτήτων, τόσο όσον αφορά τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου εκπομπές όσο και όσον αφορά τα διαρθρωτικά, τεχνικά, θεσμικά, κοινωνικοοικονομικά και πολιτισμικά εμπόδια στην αλλαγή.

Στην πρότασή τους για το Πρόγραμμα Πιλοτικών Πόλεων της NZC, οι πόλεις θα κληθούν επομένως αρχικά να προσδιορίσουν τα αστικά συστήματα στα οποία θα επικεντρωθούν, τους τομείς εκπομπών που σχετίζονται με αυτά τα συστήματα της πόλης, καθώς και τα υφιστάμενα εμπόδια για μετασχηματιστική αλλαγή, και στη συνέχεια το δυναμικό συστημικών λύσεις ή καινοτομίες που θα αναπτύξουν και από τα οποία θα αντλήσουν διδάγματα κατά τη διάρκεια των δύο ετών της πρωτοβουλίας.

Η επίτευξη μηδενικών εκπομπών στις πόλεις θα απαιτήσει σημαντικές μειώσεις και μέτρα αντιστάθμισης σε όλα τα αστικά συστήματα, π.χ.: ενέργεια, μεταφορές, κτίρια, τρόφιμα, νερό, χρήση υλικών, και συναφή τομείς εκπομπών, π.χ.: ενέργεια από το δίκτυο, βιομηχανία και μεταποίηση, γεωργία και δασοκομία, επεξεργασία αποβλήτων κ.λπ. Για τον σκοπό αυτό θα πρέπει να εφαρμοστούν και να αξιοποιηθούν τεχνολογίες και καινοτόμες λύσεις.

Θα απαιτηθούν δράσεις σε ολόκληρη την πόλη, με έμφαση στις ακόλουθες προτεραιότητες (από το Ενημερωτικό Πακέτο της ΕΕ για τις Πόλεις από το Αποστολή για τις πόλεις):

• Μείωση των εκπομπών από την καύση ορυκτών καυσίμων σε όλα τα κτίρια και τις εγκαταστάσεις (στατική ενέργεια), δεδομένου ότι τα κτίρια ευθύνονται για το 40% της κατανάλωσης ενέργειας στις πόλεις. Προώθηση κτιρίων μηδενικού ισοζυγίου άνθρακα, μείωση της κατανάλωσης ενέργειας στα κτίρια, βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης του κτιριακού αποθέματος, ηλεκτροδότηση και μετάβαση σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.
• Μείωση των εκπομπών που προέρχονται από την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας και από τη τηλεθέρμανση/τηλεψύξη (παραγωγή ενέργειας) μέσω της προώθησης μιας πιο βιώσιμης παραγωγής ενέργειας: ενέργεια χαμηλών εκπομπών άνθρακα, πράσινη ενέργεια, ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και χρήση ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, με στόχο την πλήρη αποάνθρακοποίηση του ενεργειακού εφοδιασμού.
• Μείωση των εκπομπών που προέρχονται από την καύση ορυκτών καυσίμων κατά όλα τα οχήματα και τα μέσα μεταφοράς, με παράλληλη προώθηση καθαρότερων και ασφαλέστερων τρόπων μετακίνησης, των δημόσιων συγκοινωνιών, των μετακινήσεων με τα πόδια και με ποδήλατο, καθώς και της χρήσης καυσίμων χωρίς άνθρακα και εναλλακτικών καυσίμων.
• Μείωση των εκπομπών από απόβλητα που παράγονται εντός των ορίων της πόλης, με την ενσωμάτωση της προσέγγισης κυκλική οικονομία για την ελαχιστοποίηση της χρήσης πόρων και της δημιουργίας αποβλήτων, ρύπανσης και εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα
• Μείωση των εκπομπών που προέρχονται από και μέσω αλλαγών στη χρήση της γης, συμπεριλαμβανομένης της γεωργίας, της δασοκομίας και άλλων μορφών χρήσης της γης. Στο πλαίσιο αυτό, η εφαρμογή του λύσεις βασισμένες στη φύση είναι επίσης καθοριστικής σημασίας για την αντιμετώπιση των υπολειπόμενων εκπομπών, όπως η δημιουργία δεξαμενών άνθρακα.
• Μείωση των εκπομπών από το χημικές διεργασίες στη βιομηχανία, καθιστώντας τη βιομηχανία πιο οικολογική και πιο βιώσιμη.

Η ψηφιακή συνδεσιμότητα στις πόλεις αποτελεί επίσης βασική διατομεακή προτεραιότητα για τη βελτίωση και την υποστήριξη της προόδου
όλες τις αστικές διαδικασίες και τη λήψη αποφάσεων τόσο από τους δήμους όσο και από τους κατοίκους. Η ψηφιακή συνδεσιμότητα και τα ψηφιακά εργαλεία μπορούν να συμβάλουν στη συλλογή και ανάλυση δεδομένων, υποστηρίζοντας μια πιο αποτελεσματική και βιώσιμη χάραξη πολιτικής και πολεοδομία, παρέχοντας πληροφορίες και στοιχεία. Η ψηφιοποίηση, η ψηφιακή συνδεσιμότητα και τα ψηφιακά εργαλεία μπορούν να συμβάλουν στη συλλογή και ανάλυση δεδομένων, υποστηρίζοντας μια πιο αποτελεσματική και βιώσιμη χάραξη πολιτικής, πολεοδομία και λειτουργία των αστικών ενεργειακών συστημάτων (μεταξύ άλλων), παρέχοντας πληροφορίες και στοιχεία. Η ψηφιοποίηση μπορεί να βελτιώσει τη βιωσιμότητα των πόλεων σε πολλαπλούς τομείς (ασφάλεια, υγειονομική περίθαλψη, κινητικότητα κ.λπ.), όπως η υποστήριξη αποφάσεων βασισμένων σε δεδομένα που θα αποφέρουν οφέλη στους πολίτες και, ενδεχομένως, θα μειώσουν την κατανάλωση ενέργειας.

Η μετάβαση των πόλεων προς τον στόχο μηδενικού ισοζυγίου εκπομπών άνθρακα είναι γεμάτη με δομικά, τεχνικά, θεσμικά, κοινωνικοοικονομικά και πολιτισμικά εμπόδια. Μεγάλο μέρος των συνολικών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου τους εντάσσεται σε πολύπλοκους τομείς που δεν αποτελούν ένα μεμονωμένο πρόβλημα, αλλά ένα πλέγμα αλληλένδετων προβλημάτων. Ακόμη χειρότερα, συχνά είναι αντιφατικά. Ως εκ τούτου, ένα πρόβλημα για έναν φορέα μιας πόλης μπορεί να αποτελεί ευκαιρία για έναν άλλο.

Για να επιταχύνουν οι πόλεις την πορεία τους προς την επίτευξη των στόχων κλιματικής ουδετερότητας, εκτός από τους τομείς εκπομπών τους, πρέπει να κατανοήσουν σε βάθος τα εμπόδια και τα προβληματικά σημεία τους, με στόχο να ξεπεράσουν τις μεμονωμένες λύσεις και να υιοθετήσουν πιο ολοκληρωμένες και ολιστικές προσεγγίσεις «χαρτοφυλακίου», ικανές να καταλύσουν συστημική μεταμόρφωση. Αυτό σημαίνει:

• Κατανόηση του χάσματος μεταξύ των τρεχουσών εκπομπών και μιας πορείας μείωσης σύμφωνης με τη Συμφωνία του Παρισιού,
• να σχηματίσουμε μια ολοκληρωμένη εικόνα των διατομεακών και διεπιστημονικών βασικών προβλημάτων/εμποδίων που εμποδίζουν την ανάπτυξη της επιθυμητής πορείας, και
• συν-διαμορφώνοντας το φάσμα των πιθανών παρεμβάσεων από διάφορους φορείς για την αντιμετώπιση των εμποδίων.

Ενδεικτικά παραδείγματα και μελέτες περιπτώσεων
Τα συνήθη εμπόδια μπορεί να σχετίζονται με κενά στις δεξιότητες και ελλείψεις στα συστήματα δεδομένων, πολιτική ασυμφωνία, προβληματικές δομές διακυβέρνησης, έλλειψη οικονομικών κινήτρων ή μη ευνοϊκά πολιτισμικά και συμπεριφορικά πρότυπα — όλα αυτά μπορούν να επηρεάσουν οποιοδήποτε αστικό σύστημα και τους σχετικούς τομείς εκπομπών, όπως η κινητικότητα, η ενέργεια και τα κτίρια. Ακολουθούν μερικά παραδείγματα / μελέτες περιπτώσεων που δείχνουν πώς η βαθιά κατανόηση των αλληλένδετων εμποδίων και των προβληματικών τομέων συνέβαλε στη διαμόρφωση μιας νέας πορείας:

• Τα Εταιρείες παροχής ενεργειακών υπηρεσιών (ESCO) αποτελούν επιτυχημένα παραδείγματα συνδυασμού διατομεακών προκλήσεων σε μία ενιαία λύση, αξιοποιώντας την εξειδικευμένη γνώση σχετικά με τη διασύνδεση συστημάτων για την ταυτόχρονη επίλυση πολλών προβλημάτων, όπως ο σχεδιασμός και η υλοποίηση έργων εξοικονόμησης ενέργειας, η ανακαίνιση κτιρίων, η εξοικονόμηση ενέργειας, η εξωτερική ανάθεση ενεργειακών υποδομών, η παραγωγή και η παροχή ενέργειας, καθώς και η διαχείριση κινδύνων.
• Τα «One-Stop-Shops» μπορούν να βοηθήσουν τους ιδιοκτήτες κατοικιών και κτιρίων, προσφέροντάς τους ένα ενιαίο σημείο επαφής για την πρόσβαση σε οικονομικές λύσεις ανακαίνισης ολόκληρης της κατοικίας.Αυτό το μοντέλο προγράμματος έχει εφαρμοστεί σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, όπως τεκμηριώνεται στη συλλογή μελετών περιπτώσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής One-stop-shops for energy renovations in buildings. Ένα πρόγραμμα ανακαίνισης «one-stop shop» για βαθιές ενεργειακές ανακαινίσεις είναι σαν να μπαίνεις σε μια αντιπροσωπεία αυτοκινήτων και να επιλέγεις τη μάρκα και το μοντέλο, τα χαρακτηριστικά και τις αισθητικές προδιαγραφές, καθώς και το σχέδιο χρηματοδότησης και συντήρησης, όλα με μία κίνηση. Εφαρμοζόμενο σε ανακαινίσεις ολόκληρου του σπιτιού, αυτό το μοντέλο επιτρέπει στους κατοίκους και τους ιδιοκτήτες κτιρίων να προσδιορίσουν τις ανάγκες τους για ανακαίνιση, να έχουν πρόσβαση σε εργολάβους και να αξιοποιήσουν πολλαπλές πηγές χρηματοδότησης από διάφορες πηγές, ώστε να διασφαλιστεί ότι όλα τα μέτρα είναι διαθέσιμα με χαμηλό ή μηδενικό κόστος για τους επιλέξιμους συμμετέχοντες. Στον αναλυτικό οδηγό τους Πώς να δημιουργήσετε ένα κέντρο εξυπηρέτησης μιας στάσης για την ολοκληρωμένη ενεργειακή ανακαίνιση κατοικιών, Η Innovate προσδιορίζει 7 βασικές υπηρεσίες ενός κέντρου εξυπηρέτησης μιας στάσης: Μακροπρόθεσμη & οικονομικά προσιτή στέγαση; Διαδικασίες εμπλοκής· Προϊόντα κατά παραγγελία· Ενεργειακή ανακαίνιση & οικονομικό σχέδιο· Εργαλεία επικοινωνίας & μάρκετινγκ· Συντονισμός της διαδικασίας· και Εγγύηση αποτελεσμάτων. Προσδιορίζουν επίσης τρία πιθανά επίπεδα υπηρεσιών, από τη διευκόλυνση έως τον συντονισμό και το «all inclusive».

Ακολουθούν παραδείγματα / μελέτες περιπτώσεων παραδείγματα για το πώς μια τεχνική λύση μπορεί να αποτύχει, επειδή δεν είχε γίνει πλήρως κατανοητή η συσχέτιση μεταξύ των εμποδίων και των προβλημάτων:

• θεσμική αδράνεια και εξάρτηση από την πορεία: Για παράδειγμα, η μετάβαση σε ένα έξυπνο (ψηφιακό) δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας ενδέχεται να έχει αρνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις λόγω της ενέργειας που απαιτείται για τους υπολογισμούς διαχείρισης των δεδομένων. Επομένως, ένα σημαντικό ερώτημα που πρέπει να τεθεί είναι αν περισσότερες εκπομπές προκαλούνται από ένα αναποτελεσματικό δίκτυο ή από ένα αποδοτικό δίκτυο που βασίζεται στα δεδομένα, το οποίο όμως απαιτεί μεγάλη υπολογιστική ισχύ. Μέχρι σήμερα, δεν υπάρχουν αξιόπιστες μελέτες που να μπορούν να συμβάλουν στη διατύπωση συμπερασμάτων σε αυτόν τον τομέα.
• Έλλειψη αποδοχής/υιοθέτησης από τους καταναλωτές: Για παράδειγμα, η υιοθέτηση επιλογών ενεργητικής ή κοινής κινητικότητας μπορεί να παρεμποδίζεται από πολιτισμικούς παράγοντες, όπως η αντίληψη ότι το αυτοκίνητο αποτελεί σύμβολο κοινωνικού κύρους. Τα αυτοκίνητα εξακολουθούν να θεωρούνται πολύτιμο και επιθυμητό αγαθό. Αυτές οι αντιλήψεις μπορούν να αποτελέσουν εμπόδιο στην αλλαγή συμπεριφοράς και να παρεμποδίσουν την υιοθέτηση του περπατήματος, της ποδηλασίας ή της κοινής κινητικότητας.
• Το Η ισχύς στην αγορά και η πολιτική επιρροή των κατεστημένων φορέων: Πρόσβαση στο κεφάλαιο και κόστος κεφαλαίου: αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για την έναρξη της καινοτομίας σε επίπεδο συστήματος. Πέρα από την παροχή κινήτρων για επενδύσεις μέσω φορολογικών πολιτικών ή επιδοτήσεων, θα χρειαστούν χρηματοοικονομικές καινοτομίες που θα συμβάλουν στη μείωση του κόστους των κεφαλαίων που συγκεντρώνονται για επενδύσεις και στη συγκέντρωση κεφαλαίων με μεγαλύτερη ασφάλεια και ταχύτητα. Για παράδειγμα, η κατασκευή κτιρίων από ξύλο σε συνδυασμό με μια προσέγγιση κυκλικής οικονομίας μπορεί να μειώσει δραστικά τις εκπομπές Scope 3 σε μια πόλη, οι οποίες, αν και δεν έχουν ακόμη ρυθμιστεί, συχνά αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος των εκπομπών για τις οποίες είναι υπεύθυνη μια πόλη. Ωστόσο, η αγορά για τις κατασκευές από ξύλο πρέπει να δημιουργηθεί από το μηδέν. Οι πόλεις έχουν να διαδραματίσουν έναν ρόλο στη μείωση των κινδύνων υιοθέτησης για τους εμπλεκόμενους φορείς, ώστε να καταστεί δυνατή η μετάβαση.
• Τεχνολογικές εξελίξεις και εγκλωβισμός: Για παράδειγμα, πολύ συχνά οι επενδύσεις κατευθύνονται προς τις παραδοσιακές υποδομές στους τομείς των μεταφορών και της ενέργειας, λόγω των μεγάλων μη ανακτήσιμων επενδύσεων κεφαλαίου και του τεχνολογικού και θεσμικού εγκλωβισμού.

Όπως προέκυψε από τις προηγούμενες ενότητες, τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι πόλεις στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής έχουν τις ρίζες τους σε πολλαπλά και πολύπλοκα συστήματα που αποτελούνται από διαφορετικά στοιχεία —φυσικά, τεχνολογικά, κοινωνικά, πολιτισμικά, διαπροσωπικά, θεσμικά— τα οποία είναι βαθιά αλληλένδετα. Οι περισσότερες προσεγγίσεις για τη δράση για το κλίμα προσπαθούν να αντιμετωπίσουν αυτή την πολυπλοκότητα χωρίζοντας το πρόβλημα σε μικρότερα κομμάτια και εστιάζοντας σε κάθε κομμάτι ξεχωριστά. Αυτό συχνά παραβλέπει τόσο τις συνδέσεις μεταξύ των προβλημάτων όσο και τις υποκείμενες αιτίες. Ως εκ τούτου, το Πρόγραμμα Πιλοτικών Πόλεων της NZC θα προσεγγίσει τις κλιματικές προκλήσεις των πόλεων μέσω καινοτομίας συστημάτων για αλλαγή συστημάτων.

Οι Πιλοτικές πόλεις θα λάβουν υποστήριξη για την αντιμετώπιση προβληματικών τομέων με τις μεγαλύτερες δυνατότητες για τη δημιουργία νέων διαδρομών μετάβασης. Θα ασχοληθούν με τις συχνά μοναδικές και πολύπλοκες δυναμικές ενός ή περισσότερων τομέων εκπομπών (π.χ. κινητικότητα, ενεργειακά συστήματα, κ.λπ.), ενώ θα διερευνούν συνδυαστικούς μοχλούς αλλαγής (π.χ. δεδομένα και τεχνολογία, διακυβέρνηση και πολιτική, χρηματοδότηση, πολιτισμός και συμμετοχή, καθώς και κοινωνική καινοτομία) με τον ρητό στόχο της επίτευξης σημαντικών επιτευγμάτων και σημείων καμπής. Αυτές οι ολιστικές προσεγγίσεις, με μια σειρά συντονισμένων δράσεων που σχεδόν σίγουρα θα περιλαμβάνουν συνεργασία μεταξύ πολλαπλών ενδιαφερόμενων μερών, μπορούν ρητά να δημιουργήσουν παράπλευρα οφέλη και να πυροδοτήσουν πολλαπλές θετικές αλυσιδωτές αντιδράσεις αλλαγής.

Αυτή η προσέγγιση ονομάζεται «συστημική σκέψη»: η κατανόηση και η ανάλυση των προβλημάτων με έμφαση στον τρόπο με τον οποίο τα μέρη ενός συστήματος αλληλεπιδρούν μεταξύ τους. Στόχος της είναι η επιδίωξη της «συστημικής καινοτομίας»: ολική μεταμόρφωση του συστήματος που αντιμετωπίζει σύνθετα προβλήματα, αξιοποιώντας την αλληλεξάρτηση μεταξύ πολλαπλών μοχλών αλλαγής – όπως η ανάπτυξη δυναμικού και ικανοτήτων, η κουλτούρα, η συμμετοχή και η κοινωνική καινοτομία, η διακυβέρνηση, η πολιτική και η ρύθμιση, τα χρηματοοικονομικά και επιχειρηματικά μοντέλα, καθώς και η τεχνολογία.

Η καινοτομία των συστημάτων είναι προσανατολισμένη στα προβλήματα, απαιτεί χρόνο και μπορεί να θεωρηθεί ως μια σειρά μεταβατικών φάσεων. Βασικός ρόλος της δημόσιας πολιτικής είναι να διερευνήσει και να καθορίσει αυτές τις μεταβατικές διαδρομές – και αυτό ακριβώς θα βοηθήσουν οι πιλοτικές δράσεις να επιτύχουν οι πόλεις.

Ένα παράδειγμα πολλαπλών αλυσιδωτών αντιδράσεων είναι οι επιδοτήσεις για την ηλιακή ενέργεια, οι οποίες οδήγησαν στην ανάπτυξη του κλάδου. Αυτό με τη σειρά του οδήγησε σε ραγδαία πτώση του κόστους της ηλιακής ενέργειας και, κατά συνέπεια, σε περαιτέρω ανάπτυξη – με αποτέλεσμα η ηλιακή ενέργεια να αποτελεί πλέον τη φθηνότερη μορφή ενέργειας στην ιστορία (Carbon Brief). Οι σημαντικές εξελίξεις μπορεί επίσης να αναφέρονται στην υπέρβαση ή/και την άρση ενός βαθιού εμποδίου στην αλλαγή - για παράδειγμα, την αλλαγή του τρόπου με τον οποίο η δημοτική αρχή αλληλεπιδρά με τους πολίτες, ή διαχειρίζεται τα δεδομένα, ή ποσοτικοποιεί τα οφέλη των προγραμμάτων της, και μπορεί να ανοίξει μυριάδες άλλες ευκαιρίες για αλλαγή.

Ενδεικτικά παραδείγματα και μελέτες περιπτώσεων

Παραδείγματα εργαλείων και πρακτικών καινοτομίας συστημάτων

• Η έκδοση του Future Stewards 10 εργαλεία για τη μετασχηματισμό των συστημάτων προς έναν κόσμο χωρίς εκπομπές άνθρακα περιλαμβάνει σύντομες περιγραφές μιας σειράς μεθόδων μετασχηματισμού των συστημάτων, καθώς και μελέτες περιπτώσεων για καθεμία από αυτές.
• Το UNDP έχει αναπτύξει μια μεθοδολογία που βασίζεται στην προσέγγιση χαρτοφυλακίου – η πρόσφατη έκδοσή του System Change: A Guidebook for Adopting Portfolio Approaches περιγράφει λεπτομερώς τα διδάγματα που έχει αντλήσει και παρέχει παραδείγματα του έργου του.
• Το πρόγραμμα «Viable Cities» στη Σουηδία συνεργάζεται με 23 δήμους για την υιοθέτηση μιας συστημικής προσέγγισης στην κλιματική μετάβαση, με στόχο την επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας έως το 2030. Το Viable Cities είναι ένα στρατηγικό πρόγραμμα καινοτομίας στη Σουηδία που εστιάζει στη μετάβαση προς κλιματικά ουδέτερες και βιώσιμες πόλεις. Η αποστολή του προγράμματος είναι κλιματικά ουδέτερες πόλεις έως το 2030 με καλή ποιότητα ζωής για όλους, εντός των ορίων του πλανήτη. Το Viable Cities αποτελεί καταλύτη για νέες μορφές συνεργασίας μεταξύ πόλεων, βιομηχανίας, ακαδημαϊκών κύκλων, ερευνητικών ιδρυμάτων και της κοινωνίας των πολιτών. Στόχος είναι να αλλάξει ο τρόπος λειτουργίας των σουηδικών πόλεων σύμφωνα με τους εθνικούς, περιβαλλοντικούς και κλιματικούς στόχους, καθώς και τις διεθνείς δεσμεύσεις που συνδέονται με τους Παγκόσμιους Στόχους Βιωσιμότητας – Ατζέντα 2030 – και τη Συμφωνία του Παρισιού. Το χρονικό πλαίσιο του προγράμματος είναι το 2017-2030 και υλοποιείται με την υποστήριξη της Vinnova, της Σουηδικής Υπηρεσίας Ενέργειας και της Formas, με την Σουηδική Υπηρεσία Ενέργειας ως αρμόδια αρχή.
• Πολλές μελέτες περιπτώσεων του ΟΟΣΑ είναι διαθέσιμες από τη σελίδα 76 της έκθεσής τους «Systems Innovation: Synthesis Report, που καλύπτουν τη βιώσιμη στέγαση, την ανακαίνιση, τις έξυπνες πόλεις, την ηλεκτροκίνηση, την πράσινη ανάπτυξη, τη μακροχρόνια φροντίδα και τις πολιτικές συμπλέγματος.
• Πέρα από τις ευρωπαϊκές περιπτώσεις, υπάρχει μια σειρά παραδειγμάτων που αναλύονται στο American Journal of Community Psychology Ειδικό Τεύχος για την Αλλαγή Συστημάτων, τα οποία καλύπτουν μια διαδικασία για την αντιμετώπιση του θεσμικού ρατσισμού στο σύστημα υγειονομικής περίθαλψης· μια στρατηγική για την αντλήση και την αλλαγή των νοητικών μοντέλων που χρησιμοποιούν τα μέλη των διαυπηρεσιακών ομάδων· προσπάθειες για τη δημιουργία μιας κοινότητας με ικανότητες στον τομέα της υγείας σε μια αγροτική κοινότητα της Νότιας Αφρικής που μαστίζεται από τον ιό HIV/AIDS· προσπάθειες έρευνας δράσης με ένα αστυνομικό τμήμα για την υποστήριξη της μετάβασης στην κοινοτική αστυνόμευση και άλλα.
• Επίδειξη συστημικών λύσεων για την εφαρμογή της κυκλικής οικονομίας σε τοπικό επίπεδο

Παραδείγματα μη υιοθέτησης μιας προσέγγισης καινοτομίας συστημάτων

• Ένα κλασικό παράδειγμα είναι η περίπτωση των αγορών κατοικιών. Οι κυβερνήσεις συχνά παρεμβαίνουν από την πλευρά της προσφοράς (π.χ. κατασκευάζοντας κοινωνικές κατοικίες ή διευκολύνοντας την πρόσβαση των ομάδων χαμηλού εισοδήματος στην ιδιωτική αγορά μέσω ελέγχων στα ενοίκια), αλλά παρεμβαίνουν επίσης και από την πλευρά της ζήτησης μέσω της δημοσιονομικής και φορολογικής πολιτικής, με σκοπό να ενθαρρύνουν την ιδιοκτησία ακινήτων, κάτι που μπορεί να οδηγήσει σε αναζήτηση κέρδους και αύξηση των τιμών. Αυτό με τη σειρά του μπορεί να οδηγήσει σε περαιτέρω παρεμβάσεις από την πλευρά της προσφοράς με ανεπιθύμητες συνέπειες και στη διατήρηση του αρχικού προβλήματος (έλλειψη προσιτής στέγασης) καθώς και στη δημιουργία νέων προβλημάτων (φούσκες στην αγορά ακινήτων, αστική εξάπλωση) (ΟΟΣΑ, 2015).

Δεν υπάρχει μαγική λύση για να επιτύχει μια πόλη τον στόχο του μηδενικού ισοζυγίου εκπομπών. Αυτό σημαίνει ότι ο σκόπιμος συνδυασμός πολλαπλών παρεμβάσεων αποτελεί απαραίτητο συστατικό για την επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας. Σκοπός των πιλοτικών δραστηριοτήτων είναι, επομένως, η δημιουργία και η υλοποίηση χαρτοφυλακίων που ενεργούν σε πολλαπλούς μοχλούς αλλαγής, με άλλα λόγια που ενεργούν ταυτόχρονα σε διάφορα διακριτά αλλά αλληλένδετα στοιχεία ενός προβλήματος, μέσω πολλαπλών αλλά συμπληρωματικών παρεμβάσεων. Οι πιλοτικές δραστηριότητες που ανοίγουν διαδρομές προς σημαντικές εξελίξεις στη μείωση των εκπομπών είναι εκείνες που πυροδοτούν διάφορες αλληλοενισχυόμενες δυναμικές σε τομείς όπως η τεχνολογία, η διακυβέρνηση και η πολιτική, τα χρηματοοικονομικά και τα επιχειρηματικά μοντέλα, ο πολιτισμός, η συμμετοχή, η κοινωνική καινοτομία και η δίκαιη μετάβαση, καθώς και η ανάπτυξη ικανοτήτων και δυνατοτήτων, με σκοπό την επιτάχυνση της μετασχηματιστικής αλλαγής σε έναν ή περισσότερους τομείς εκπομπών.

Το NetZeroCities κατατάσσει τους μοχλούς αλλαγής στις εξής κατηγορίες:

• Τεχνολογία: τα εργαλεία, τα βοηθητικά προγράμματα ή οι υποδομές, υλικές ή άυλες, που χρησιμοποιούνται για την επίλυση πρακτικών προβλημάτων. Παραδείγματα (μη εξαντλητική λίστα): μεταφορικά μέσα όπως ποδήλατα ή τρένα· τεχνολογίες πληροφοριών όπως λογισμικό, καλώδια οπτικών ινών ή τεχνητή νοημοσύνη· εξοπλισμός παραγωγής, αποθήκευσης ή διανομής ενέργειας· σταθερές πηγές ενέργειας όπως αντλίες θερμότητας, τεχνολογίες κτιρίων.
• Διακυβέρνηση και πολιτική: τις διαδικασίες μέσω των οποίων ανατίθεται η εξουσία, λαμβάνονται αποφάσεις και συμφωνούνται, εφαρμόζονται και τροποποιούνται οι κανόνες, καθώς και τους ίδιους τους κανόνες υπό τη μορφή νόμων, κανόνων και κανονισμών.
• Οικονομικά και επιχειρηματικά μοντέλα: τον τρόπο με τον οποίο παρέχεται η χρηματοδότηση, καθώς και τους τρόπους με τους οποίους η δημιουργία αξίας αντιλαμβάνεται και περιγράφεται για τους οργανισμούς.
• Πολιτισμός, συμμετοχή και κοινωνική καινοτομία: κοινωνική συμπεριφορά και κοινωνικές νόρμες, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που καθορίζουν τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι, ατομικά ή ομαδικά, συμμετέχουν στη δημοκρατική λήψη αποφάσεων, καθώς και τους τρόπους με τους οποίους σχεδιάζουν και εφαρμόζουν λύσεις για τη βελτίωση της ατομικής και συλλογικής ευημερίας και της δίκαιης μετάβασης.
• Ανάπτυξη δυναμικού και ικανοτήτων: η βελτίωση των οργανωτικών πόρων (ανθρώπινο δυναμικό, εξοπλισμός, χρήματα, χρόνος και ενέργεια των ατόμων) καθώς και των δεξιοτήτων, των γνώσεων, της νοοτροπίας και των συμπεριφορών, με στόχο την επίτευξη αποτελεσμάτων.

Ενδεικτικά παραδείγματα και μελέτες περιπτώσεων

• Ο τομέας Αναβάθμιση αποτελεί έναν από τους πιο ελπιδοφόρους τομείς παρέμβασης για τη μείωση των εκπομπών, ωστόσο μας θέτει μια σειρά προκλήσεων. Η τεχνολογία υπάρχει, αλλά εξακολουθούν να υφίστανται εμπόδια στην κατάρτιση επιχειρηματικών μελετών που να αποτυπώνουν τους οικονομικούς πολλαπλασιαστικούς παράγοντες της ανακαίνισης. Οι ιδιοκτήτες κατοικιών συχνά δεν έχουν κίνητρα να συμμετάσχουν σε προγράμματα ανακαίνισης, η δυσκολία να συμπεριληφθούν ευρύτερα παράπλευρα οφέλη μπορεί να κάνει την ανακαίνιση να φαίνεται λιγότερο ελκυστική, ενώ οι μηχανισμοί συντονισμού των φορέων και διακυβέρνησης, είτε πρόκειται για κοινοτικό όραμα είτε για συμβάσεις απόδοσης, μπορούν να εμποδίσουν τη διαδικασία. Πολλά πειράματα αντιμετωπίζουν μόνο ένα από αυτά τα εμπόδια και, ως εκ τούτου, σπάνια καταφέρνουν να επεκτείνουν τον αντίκτυπό τους. Η αποτυχία του προγράμματος Green Homes Scheme του Ηνωμένου Βασιλείου ήταν ένα πρόσφατο παράδειγμα των ορίων αυτής της προσέγγισης. Οι Πιλοτικές πόλεις του NZC πρέπει να δράσουν σε πολλαπλούς μοχλούς αλλαγής. Στην περίπτωση της ανακαίνισης, αυτό θα σήμαινε το πείραμα με χρηματοδοτικές και επιχειρηματικές δράσεις που θα ξεκλειδώνουν τη δημιουργία μιας επιχειρηματικής περίπτωσης που περιλαμβάνει συν-οφέλη και πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα, σε συνδυασμό με παρεμβάσεις πολιτισμού, συμμετοχής και κοινωνικής καινοτομίας που συνεργάζονται με τους ιδιοκτήτες κατοικιών για να χτίσουν αποδοχή και να δημιουργήσουν συναίνεση για την ανακαίνιση σε επίπεδο περιοχής ή πόλης.
• Ένα άλλο παράδειγμα, από έκθεση του ΟΟΣΑ του 2015 με θέμα τη «Συστημική Καινοτομία», είναι ότι η γήρανση του πληθυσμού μπορεί να οδηγήσει σε μείωση του εργατικού δυναμικού, αύξηση του κόστους της υγειονομικής περίθαλψης και συρρίκνωση της φορολογικής βάσης. Οι βραχυπρόθεσμες πολιτικές για τον περιορισμό της εργατικής μετανάστευσης ενδέχεται να επιδεινώσουν μακροπρόθεσμα τη μείωση του εργατικού δυναμικού που προκαλεί η γήρανση του πληθυσμού. Η καινοτομία και η τεχνολογία αποτελούν σαφώς μέρος της λύσης, αλλά δεν αρκούν από μόνες τους. Στην πραγματικότητα, η τεχνολογία πρέπει να συνοδεύεται από άλλους μοχλούς αλλαγής για την αντιμετώπιση των οικονομικών και κοινωνικών προκλήσεων και θα απαιτήσει συμπληρωματικές καινοτομίες σε οργανισμούς και θεσμούς για την εφαρμογή τους, καθώς και την αποδοχή από τους καταναλωτές/πολίτες.

Η κοινωνική καινοτομία έχει πολλούς ορισμούς, αλλά, στην ουσία της, αποτελεί μια μορφή καινοτομίας που είναι κοινωνική τόσο ως προς τους στόχους όσο και ως προς τα μέσα της (Murray et al., 2010): αυτό σημαίνει την ανάπτυξη νέων ιδεών, υπηρεσιών και μοντέλων που αντιμετωπίζουν καλύτερα τις κοινωνικές προκλήσεις (ΕΚ, 2020). Σε γενικές γραμμές, αυτό σημαίνει ότι πρόκειται για καινοτομία που είναι «κοινωνική» ως προς τους στόχους, τη διαδικασία και τα αποτελέσματά της. Ως εκ τούτου, προσφέρει ευκαιρίες στις πόλεις να:
(1) να προσφέρουν λύσεις σε τοπικές, ανεκπλήρωτες κοινωνικές ανάγκες·
(2) να εμπλέξει τους φορείς του συστήματος στον από κοινού σχεδιασμό και την από κοινού παραγωγή των λύσεων (και, κατά συνέπεια, να συμβάλει στη μείωση των κινδύνων που ενέχει η καινοτομία)·
(3) να δημιουργούν μακροπρόθεσμο, θετικό κοινωνικό αντίκτυπο σε πολλαπλά επίπεδα (γεωγραφικό, εύρος προκλήσεων)· και
(4) να συμβάλει – μέσω της συμμετοχής πολλαπλών φορέων στη διαδικασία ανάπτυξής της και της ενίσχυσης των ικανοτήτων – σε πολιτισμικές και συμπεριφορικές αλλαγές που υποστηρίζουν την ανάπτυξη ανθεκτικών και ευέλικτων οικοσυστημάτων καινοτομίας, ικανά να συγκεντρώνουν φορείς και πόρους γύρω από συγκεκριμένες αποστολές.

Η κοινωνική καινοτομία μπορεί να αποτελέσει στρατηγικό πλεονέκτημα για το NZC και την πρόσκληση υποβολής προτάσεων για τις Πιλοτικές πόλεις με τους ακόλουθους τρόπους: Οι προσεγγίσεις κοινωνικής καινοτομίας μπορούν να βοηθήσουν τις πόλεις να υιοθετήσουν διαφορετικά μοντέλα συμμετοχικής και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης για την αντιμετώπιση συγκεκριμένων προκλήσεων (βλ. City Studio, City Lab Mannheim, το πρόγραμμα Gendered Innovation) και να κινητοποιήσουν τους φορείς του οικοσυστήματος γύρω από την «Αποστολή» (βλ. Τοπικές Ενεργειακές Κοινότητες (Mission’s Valencia))·

Επιπλέον, μπορούν να συμβάλουν στη διαμόρφωση του πλαισίου για την καινοτομία (ανάπτυξη ικανοτήτων μέσω της συμμετοχής· κινητοποίηση δικτύων γύρω από συγκεκριμένες προκλήσεις) (βλ. τα «Superblocks» στη Βιτόρια-Γαστέις (και το «Σύμφωνο Πολιτών για τη Βιώσιμη Κινητικότητα»)) και να υποστηρίξουν την επέκταση και τη διάδοση υφιστάμενων λύσεων για την αποκαρβονιοποίηση.

Σε πιο θεμελιώδες επίπεδο, η κοινωνική καινοτομία μπορεί να συμβάλει στην αλλαγή των κοινωνικών πρακτικών και στη δημιουργία ενός ανθεκτικού και ευέλικτου οικοσυστήματος καινοτομίας μέσω της ανάπτυξης ικανοτήτων και της μάθησης μέσω της πράξης (βλ. Πρόγραμμα «Viable Cities»· Οικοχωριό Cloughjordan).

Επιπλέον, στο πλαίσιο της πρόσκλησης υποβολής προτάσεων για τις Πιλοτικές πόλεις, η κοινωνική καινοτομία προσφέρει τρόπους για τη συμμετοχή των τοπικών/αστικών φορέων στο Σχέδιο Δράσης (π.χ. σχεδιασμός και ανάπτυξη του χαρτοφυλακίου λύσεων για την Αποστολή, είτε μέσω της ενίσχυσης υφιστάμενων λύσεων είτε μέσω της δημιουργίας νέων) και για την ανάπτυξη ικανοτήτων σε νέες προσεγγίσεις ανάπτυξης και νέες μεθόδους/εργαλεία που εμπλέκουν τους φορείς, και ιδίως τους δικαιούχους, στη διαμόρφωση των λύσεων και στην εφαρμογή τους.

Η διάσταση του φύλου: Το 2020, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε την έκθεση «Gendered Innovation 2», μια έκθεση σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο η ανάλυση της ένταξης συμβάλλει στην έρευνα και την καινοτομία. Η έκδοση περιέχει ορισμούς όρων και μεθόδων που σχετίζονται με το βιολογικό φύλο, το κοινωνικό φύλο και τη διατομεακή ανάλυση, και παρέχει διεπιστημονικές μελέτες περιπτώσεων, παρουσιάζοντας τον τρόπο ενσωμάτωσης της διάστασης του φύλου σε διάφορους τομείς της έρευνας και της καινοτομίας, συμπεριλαμβανομένης της κλιματικής αλλαγής και του αστικού σχεδιασμού. Το έργο Gendered Innovation – το οποίο συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή – ανέπτυξε επίσης λίστες ελέγχου για την υποστήριξη της συμπεριληπτικής μηχανικής, αστικό σχεδιασμό και πολεοδομία, καθώς και μεθόδους για τη μελέτη διαδικασιών καινοτομίας.

Ενδεικτικά παραδείγματα και μελέτες περιπτώσεων

• City Lab Bristol
• Nappi Naapuri
• Real Junk Food Berlin
• Παρίσι σε 15 λεπτά (Κάντε κλικ εδώ για μια κάρτα ιδέας)
• Οικοχωριό Cloughjordan
• Συμφωνίες Πολιτών της Μπολόνια (Κάντε κλικ εδώ για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τον συμμετοχικό προϋπολογισμό.)
• City Studio
• City Lab Μάνχαϊμ
• Τοπικές Ενεργειακές Κοινότητες (Missions Valencia)
• Τα «σούπερμπλοκ» στη Βιτόρια-Γαστέις (και το Σύμφωνο Πολιτών για τη Βιώσιμη Κινητικότητα)
• Πρόγραμμα «Βιώσιμες Πόλεις»
• Το Πρόγραμμα «Gendered Innovation»

Πόροι και/ή μελλοντικοί πόροι/υπηρεσίες της Πλατφόρμας που θα πρέπει να έχουν υπόψη τους οι πόλεις

• Σύντομες αναγνώσεις για την κοινωνική καινοτομία από το NZC
• Βίντεο κοινωνικής καινοτομίας της NZC
• Αποθετήριο γνώσης της NZC
• Εκπαιδευτικό υλικό για την κοινωνική καινοτομία (MOOC)
• Siscode Learning Hub

Η κλιματική αλλαγή είναι ένα σύνθετο και δυσεπίλυτο ζήτημα, που ξεπερνά τους πολιτικούς κύκλους και τα εθνικά σύνορα και εκτυλίσσεται σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα. Η κλιματική κρίση αποτελεί ταυτόχρονα δοκιμασία για την αντοχή των δημοκρατιών μας και μια ευκαιρία, εν μέσω σημαντικών προκλήσεων, για την ανανέωσή τους, ώστε να ανταποκριθούν στις τρέχουσες ανάγκες και τις τεχνολογικές δυνατότητές μας. Οι αποτελεσματικές απαντήσεις που θα ανταποκρίνονται στην κλίμακα των μελλοντικών προκλήσεων απαιτούν να γίνουμε πιο δημοκρατικοί, συνεργατικοί και συλλογικά προσανατολισμένοι στη δράση, και απαιτούν κάτι περισσότερο από απλή τεχνολογική πρόοδο, προκειμένου να δημιουργήσουμε από κοινού λύσεις που θα έχουν απτά αποτελέσματα στην καθημερινή ζωή των ανθρώπων και δεν θα αφήνουν κανέναν πίσω.

Η κλιματική κρίση επιβάλλει την ανάγκη για μια μεταμόρφωση σε επίπεδο συστημάτων στην κοινωνία και στις πόλεις μας. Αυτό απαιτεί τη συμμετοχή ενός ευρύτερου οικοσυστήματος στη διαδικασία της μεταμόρφωσης, το οποίο θα περιλαμβάνει τους κατοίκους των πόλεων, τις επιχειρήσεις, τους φορείς καινοτομίας (όπως πανεπιστήμια και άλλους φορείς έρευνας, ανάπτυξης και καινοτομίας), τις ΜΚΟ και την κοινωνία των πολιτών, και όχι μόνο τις τοπικές δημοτικές αρχές.

Οι παρακάτω ενότητες της ενότητας «Δικαιοπρακτική ικανότητα» αποτελούν, από τη φύση τους, παραλλαγές του ίδιου θέματος: η δημιουργία κρίσιμης μάζας μέσω της συμμετοχής και της συνεργασίας, με στόχο την προώθηση ουσιαστικών και μακροπρόθεσμων αλλαγών.

Η συνεργασία στο πλαίσιο της δημοτικής διοίκησης είναι ζωτικής σημασίας. Η κλιματική μετάβαση θα επηρεάσει όλους τους τομείς: στέγαση, μεταφορές, υγεία, εκπαίδευση, πολεοδομία, ενέργεια, οικονομία. Όταν θεωρείται κυρίως αρμοδιότητα της ομάδας περιβάλλοντος, η κλιματική μετάβαση συχνά δυσκολεύεται να κερδίσει έδαφος. Η δημιουργία ισχυρών οριζόντιων ομάδων με την ικανότητα να διαμορφώνουν πολιτικές και να έχουν πρόσβαση σε προϋπολογισμούς σε όλα τα τμήματα αποτελεί κρίσιμο παράγοντα επιτυχίας.

Ωστόσο, η συνεργασία δεν πρέπει να περιορίζεται στα όρια του δήμου – πρέπει να μπορούν να συμμετέχουν και άλλοι φορείς. Πολλοί άλλοι φορείς, όπως νοσοκομεία, πανεπιστήμια, σχολεία, ιδιωτικές εταιρείες (τόσο μεγάλες επιχειρήσεις όσο και ΜΜΕ) και η κοινωνία των πολιτών, μπορούν να υποστηρίξουν την Αποστολή αλλάζοντας τις πολιτικές τους και τον τρόπο με τον οποίο δαπανούν τα χρήματά τους. Η δημιουργία διαοργανωτικών ομάδων που διαχειρίζονται από κοινού την Αποστολή επιτρέπει στην τοπική αυτοδιοίκηση να επιταχύνει το έργο της. Είναι επίσης σημαντικό να κοιτάζουμε προς τα πάνω, καθώς και προς τα έξω – να συνδεόμαστε με περιφερειακές και εθνικές κυβερνήσεις για να δημιουργήσουμε ισχυρές συνεργασίες πολυεπίπεδης διακυβέρνησης.

Τέλος, οι πόλεις θα πρέπει να λειτουργούν με πειραματικό και επαναληπτικό τρόπο. Τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν είναι πολύπλοκα και δεν έχουν σαφή όρια. Οι προσπάθειες για την αντιμετώπισή τους θα οδηγήσουν αναπόφευκτα σε αντιδράσεις από το εσωτερικό του συστήματος. Η υιοθέτηση της τυπικής προσέγγισης «ανάλυση, σχεδιασμός, υλοποίηση» ενέχει τον κίνδυνο οι πόλεις να επενδύσουν τόσο χρόνο όσο και χρήματα σε λύσεις που δεν είναι βιώσιμες υπό πραγματικές συνθήκες. Η υιοθέτηση μιας αναστοχαστικής προσέγγισης στη διακυβέρνηση με βάση το «σχεδιασμός, δοκιμή, επανάληψη» συμβάλλει, αντίθετα, στην ενίσχυση της εμπιστοσύνης στην κατεύθυνση που ακολουθείται, καθώς και στη δυνατότητα άλλων να διαμορφώνουν το έργο καθώς αυτό εξελίσσεται. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η επιτάχυνση της μάθησης έχει αναδειχθεί σε τόσο κρίσιμο παράγοντα της μετάβασης (για παράδειγμα, στην προσέγγιση του Viable Cities). Όπου δεν υπάρχουν ήδη, οι πόλεις θα πρέπει να θεσπίσουν διαδικασίες για την εξαγωγή γρήγορων διδαγμάτων από μικρά πειράματα και τη χρήση τους για την ενημέρωση της χάραξης πολιτικής.

Σύνοψη: Ερωτήσεις που πρέπει να θέσετε στον εαυτό σας – Διακυβέρνηση και συμμετοχικές προσεγγίσεις

• Σε ποιο βαθμό είστε ανοιχτοί στην αλλαγή των προσεγγίσεων όσον αφορά την τοπική διακυβέρνηση;
• Σε ποιους θα πρέπει να ανοίξετε αυτή την προσέγγιση ή αυτή τη διαδικασία;
• Πώς θα πραγματοποιηθεί αυτή η συμμετοχή; Ποιες επίσημες ή/και ανεπίσημες δομές θα υποστηρίξουν αυτή τη συμμετοχή;
• Ποιοι πόροι, δομές, διαδικασίες κ.λπ. θα απαιτηθούν για την επιτυχή υλοποίηση αυτού του εγχειρήματος;
• Έχετε προηγούμενη εμπειρία σε τέτοιου είδους προσεγγίσεις/διαδικασίες;

Κάθε Πιλοτική πόλη θα δημιουργήσει τη δική της συμμαχία για την αλλαγή, ανάλογα με το είδος των πιλοτικών δραστηριοτήτων που αναλαμβάνει – με τη συμμετοχή βασικών ενδιαφερόμενων μερών, των επηρεαζόμενων κοινοτήτων και ομάδων πολιτών, βασικών φορέων των οικοσυστημάτων καθώς και εταίρων υλοποίησης. Αναλύοντας την πρόκληση που η πόλη έχει επιλέξει να αντιμετωπίσει, οι πόλεις μπορούν να χρησιμοποιήσουν τη χαρτογράφηση συστημάτων για να προσδιορίσουν τους φορείς, τις υπηρεσίες και τις διαδικασίες της πόλης (δηλ. τις αλυσίδες αξίας), ώστε να καθορίσουν ποιοι πρέπει να εμπλακούν και με ποιους πρέπει να δημιουργήσουν μια συμμαχία για την αλλαγή. Ενδεικτικά παραδείγματα και μελέτες περιπτώσεων
Σε παγκόσμιο επίπεδο, υπάρχουν οργανισμοί που αναπτύσσουν μοντέλα συνεργασίας και συμμαχίες για την εξεύρεση λύσεων για το κλίμα μεταξύ δημοτικών αρχών, τοπικών επιχειρήσεων, οικοσυστημάτων καινοτομίας και πολιτών.

Ακολουθούν μερικά παραδείγματα:

• Λέουβεν 2030
• Αποστολή Βαλένθια
• Περιφέρεια της Γλασκώβης (Glasgow Green Deal)
• Climate Lab στη Βιέννη
• Ίδρυμα Boston Green Ribbon
• Επιχειρηματικό Συμβούλιο του Σαν Φρανσίσκο για την Κλιματική Αλλαγή
• C40 City Business Climate Alliance
• Το μοντέλο της πράσινης οικονομίας του Βανκούβερ
• Ίδρυμα Helsinki Smart & Clean

Πολλές πόλεις έχουν εμπλέξει ένα ευρύ φάσμα ενδιαφερόμενων φορέων κατά τη διαμόρφωση ενός οδικού χάρτη προς ένα πιο βιώσιμο μέλλον· για παράδειγμα, ο οδικός χάρτης της κυκλικής οικονομίας του Λονδίνου

Η δημοκρατική λήψη αποφάσεων και η ενεργός συμμετοχή είναι καθοριστικής σημασίας για την επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας στις πιο φιλόδοξες πόλεις έως το 2030, καθώς και μιας κλιματικά ουδέτερης Ευρώπης έως το 2050. Επομένως, είναι απαραίτητο οι πόλεις να εμπλέξουν τους πολίτες και τους αστικούς φορείς σε μια ουσιαστική και χωρίς αποκλεισμούς συμμετοχή, ώστε να συμβάλουν στην επίτευξη αυτού του στόχου. Σκοπός είναι να προκληθούν και να εμπνευστούν οι πόλεις ώστε να επαναπροσδιορίσουν τον ρόλο της εμπλοκής των πολιτών στην πορεία τους προς την Κλιματική ουδετερότητα. Για τη μετάβαση των πόλεων προς την Κλιματική ουδετερότητα, πρέπει να συνενωθούν ποικίλες και ενίοτε αντικρουόμενες απόψεις, γνώσεις και πρακτικές, ώστε να επιτευχθεί μια βαθύτερη κατανόηση των αστικών συστημάτων και να αξιοποιηθούν τα υπάρχοντα πλεονεκτήματα των πόλεων. Η ενίσχυση της δημοκρατικής ζωντάνιας, η συμμετοχή χωρίς αποκλεισμούς στις δημοτικές διαδικασίες, καθώς και η διατομεακή επικοινωνία και συνεργασία μπορούν να οδηγήσουν σε καλύτερη λήψη αποφάσεων, λογοδοσία και συνυφασμένα οφέλη. Αυτό μπορεί να απαιτεί επενδύσεις σε πλαίσια, δεξιότητες και θεσμούς που θα το υποστηρίξουν. Η αποτελεσματικότητα πολλών παρεμβάσεων και πολιτικών των πόλεων εξαρτάται από την ανταπόκριση των πολιτών και των κοινοτήτων. Εάν οι πολίτες και άλλοι αστικοί φορείς αισθάνονται ότι δεν έχουν συμπεριληφθεί κατάλληλα ή αισθάνονται ανίκανοι να επηρεάσουν αποφάσεις που επηρεάζουν τη ζωή τους, μπορεί να αποθαρρυνθούν και να αποσυρθούν από τη συμμετοχή σε οποιαδήποτε παρέμβαση. Αντίθετα, όταν οι πολίτες συμμετέχουν ενεργά στη λήψη αποφάσεων και την εφαρμογή, αυτό αλλάζει τόσο την άποψή τους για αυτές τις διαδικασίες, οδηγώντας ενδεχομένως σε μεγαλύτερη νομιμοποίηση, όσο και τη σχέση τους με την πόλη. Αυτή η προσέγγιση έχει περισσότερες πιθανότητες να κερδίσει τις καρδιές και τα μυαλά και να προωθήσει την απαραίτητη αλλαγή συμπεριφοράς σε όλα τα μέρη του συστήματος, επειδή οι διαδικασίες και τα αποτελέσματά τους δημιουργούνται από κοινού και χαίρουν εμπιστοσύνης. Αυτό δημιουργεί ισχυρές, ζωντανές και υγιέστερες κοινότητες που μπορούν να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις με θάρρος.

Η υλοποίηση του προγράμματος «NZC Πιλοτικές πόλεις» αποτελεί μια καλή ευκαιρία για τη συμμετοχή, τη δοκιμή και την άντληση διδαγμάτων από τις προσεγγίσεις των πολιτών και των αστικών φορέων, καθώς και από νέες δημοκρατικές καινοτομίες, αλλά και για τη βελτίωση και την ενίσχυση της κουλτούρας της συμμετοχής στην πόλη. Η βιώσιμη αλλαγή απαιτεί δημοκρατικές προσεγγίσεις που να είναι ανθρωποκεντρικές, αφοσιωμένες στην ανθεκτικότητα της κοινότητας και στην κλιματική ανθεκτικότητα, και να ανταποκρίνονται στο τοπικό πλαίσιο. Οι φωνές και οι γνώσεις της κοινότητας, συνδεδεμένες μέσω συνεργασίας που προέρχεται όχι μόνο από την κορυφή προς τη βάση αλλά και από τη βάση προς την κορυφή, πρέπει να αποτελούν το θεμέλιο των δράσεων που αναλαμβάνουν οι κυβερνήσεις και η κοινωνία των πολιτών. Όπου είναι σκόπιμο, θα πρέπει να προωθούνται προσεγγίσεις χωρίς αποκλεισμούς, λαμβάνοντας υπόψη τις διασταυρώσεις των κοινωνικών κατηγοριών —όπως η εθνικότητα, η ηλικία ή η αναπηρία— και τη σημασία της διάστασης του φύλου.
Ακολουθούν μερικά παραδείγματα:

• Lisboa Participa | Πράσινος Συμμετοχικός Προϋπολογισμός στη Λισαβόνα
  Οι διαδικασίες συμμετοχικού προϋπολογισμού (PB) δίνουν τη δυνατότητα στις κοινότητες να λαμβάνουν αποφάσεις σχετικά με τον προϋπολογισμό και τις δαπάνες μιας πόλης. Ο συμμετοχικός προϋπολογισμός μπορεί να συνδυαστεί με
  συζήτηση για να διασφαλιστεί
  μια ισχυρή, χωρίς αποκλεισμούς διαδικασία. Αναπτύχθηκε στη Λατινική Αμερική με στόχο την ενδυνάμωση των κοινοτήτων και την παροχή ελέγχου σε αυτές όσον αφορά τις δημόσιες δαπάνες. Ο Συμμετοχικός Προϋπολογισμός (PB) εφαρμόζεται σε όλο τον κόσμο. Στη Λισαβόνα ξεκίνησε από το Δημοτικό Συμβούλιο και λειτουργεί εδώ και πολλά χρόνια. Τα οφέλη του Συμμετοχικού Προϋπολογισμού περιλαμβάνουν την ενίσχυση του κοινοτικού πνεύματος και την αύξηση της εμπιστοσύνης στις δημοτικές αρχές, ως αποτέλεσμα της κοινοτικής κυριότητας επί των δαπανών. Ωστόσο, ο Συμμετοχικός Προϋπολογισμός δεν είναι ιδιαίτερα κατάλληλος για την αντιμετώπιση μακροπρόθεσμων ή πολύπλοκων ζητημάτων, καθώς τείνει να ασχολείται με βραχυπρόθεσμα έργα. Τα τελευταία χρόνια, ορισμένες διαδικασίες Συμμετοχικού Προϋπολογισμού έχουν επικριθεί για το γεγονός ότι
  έχασαν το επίκεντρό τους στην ενδυνάμωση. Επιπλέον,
  Η δημόσια δαπάνη σε επίπεδο πόλης ενδέχεται να περιορίζεται από τον έλεγχο των προϋπολογισμών σε εθνικό επίπεδο.
  https://op.lisboapartici
• Όραμα για τη Σκωτία | Πώς οι συστάσεις θα μπορούσαν να διαμορφώσουν το μέλλον μας | Κλιματική Συνέλευση της Σκωτίας Στο πλαίσιο της Κλιματικής Συνέλευσης της Σκωτίας, τα οράματα των συμμετεχόντων για το μέλλον τους πήραν σάρκα και οστά μέσω της αφήγησης ιστοριών και της δημιουργίας αφηγηματικών πλαισίων. Στόχος ήταν να καταστούν οι προτάσεις των πολιτών προς τη συνέλευση πιο κατανοητές για το ευρύτερο κοινό και να αναδειχθούν οι μακροπρόθεσμες πολιτικές λύσεις καθώς και ο αντίκτυπός τους στη ζωή των ανθρώπων. Όραμα για τη Σκωτία | Πώς οι συστάσεις θα μπορούσαν να διαμορφώσουν το μέλλον μας | Κλιματική Συνέλευση της Σκωτίας
• Αξιολόγηση της τεχνολογίας με πρωτοβουλία της κοινότητας | Αντιμετώπιση της τεχνοκρατίας και της αλγοκρατίας
  Οι συμμετοχικές προσεγγίσεις στην αξιολόγηση της τεχνολογίας βασίζουν τη διαδικασία στην καθημερινή εμπειρία των ατόμων που επηρεάζονται περισσότερο από αυτήν, συνεργαζόμενες αρμονικά με εμπειρογνώμονες και ενδιαφερόμενους φορείς που συνήθως κυριαρχούν στις αξιολογήσεις της τεχνολογίας. Η προσέγγιση αυτή αναγνωρίζει ότι οι εμπειρογνώμονες από μόνοι τους δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν σύνθετα τεχνολογικά ζητήματα και ότι οι πολίτες και οι κοινότητες συμβάλλουν σημαντικά στη δημοκρατικοποίηση των προσεγγίσεων που κυριαρχούνται από τους εμπειρογνώμονες.
  Το Δανικό Συμβούλιο Τεχνολογίας υπήρξε πρωτοπόρο αυτής της προσέγγισης ήδη από τη δεκαετία του 1960. Οι συμμετοχικές προσεγγίσεις στην αξιολόγηση της τεχνολογίας υποστηρίζουν τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των νέων τεχνολογιών, διασφαλίζοντας ότι
  οι επιπτώσεις τους αξιολογούνται με ολιστικό και δημοκρατικό τρόπο, και ότι πραγματοποιείται επαρκής δημόσια συζήτηση πριν από την εισαγωγή νέων τεχνολογιών με σημαντικές επιπτώσεις. Ωστόσο, επί του παρόντος,
  Οι αξιολογήσεις τεχνολογιών κυριαρχούνται από ειδικούς και συμφέροντα της βιομηχανίας.
  EXP8 | Αντιμετωπίζοντας την αλγοκρατία: Η ανάγκη για νέες συμμετοχικές προσεγγίσεις στην αξιολόγηση της τεχνολογίας.

Διακυβέρνηση και συμμετοχικές προσεγγίσεις
Μερικές ενδιαφέρουσες μελέτες περιπτώσεων με θέμα «κοινότητες και κλιματική αλλαγή» μπορείτε να βρείτε εδώ

Πόροι και/ή μελλοντικοί πόροι/υπηρεσίες της Πλατφόρμας που θα πρέπει να έχουν υπόψη τους οι πόλεις

• Πολίτες της Νέας Ζηλανδίας και ενδιαφερόμενοι φορείς των αστικών κέντρων Σύντομη ανάγνωση
• Βίντεο για τους πολίτες και τους φορείς της πόλης της Νέας Ζηλανδίας
• Οικοσύστημα μεθόδων και μελετών περιπτώσεων σχετικά με τη συμμετοχή των πολιτών και των αστικών φορέων, καθώς και δημοκρατικές καινοτομίες
• Πρόγραμμα μάθησης μέσω δράσης
• Εργαλείο χαρτογράφησης του αστικού περιβάλλοντος
• Μια συνεπής πορεία «εμπλοκής» της πόλης

Οι πόλεις της πρωτοβουλίας αντιμετωπίζουν σημαντική ανάγκη κεφαλαίων, τόσο για τη χρηματοδότηση των διαδικασιών μετασχηματισμού τους όσο και για την υλοποίηση των έργων, με τη χρήση δημόσιων και ιδιωτικών πόρων. Η επιτυχία τους θα εξαρτηθεί από τον εντοπισμό και την εξασφάλιση αυτών των πόρων. Οι ανάγκες περιλαμβάνουν επαρκή χρηματοδότηση για την ανάπτυξη έργων και χαρτοφυλακίων ικανά να επιτύχουν Κλιματική ουδετερότητα, καθώς και χρηματοδότηση από δημόσια και ιδιωτικά κεφάλαια και χρηματοδότηση των εν λόγω έργων με βάση τις ανάγκες τους. Είναι πιθανό να απαιτηθεί μια σειρά πόρων, είτε πρόκειται για συγχρηματοδότηση από τον δημόσιο τομέα, χρηματοδότηση από τον ιδιωτικό τομέα, ανακατεύθυνση των προϋπολογισμών του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα, φιλανθρωπική χρηματοδότηση ή χρηματοδότηση από τοπικούς φορείς ευθύνης (π.χ. εταιρείες κοινής ωφέλειας) — Πόλεις Αποστολής.

Οι «Πόλεις Αποστολής» θα καταρτίσουν «επενδυτικά σχέδια» στο πλαίσιο της διαδικασίας Κλιματικό Συμβόλαιο Πόλης (CCC). Σημειώνουμε ότι το πεδίο εφαρμογής δεν περιλαμβάνει μόνο επενδυτικές δραστηριότητες, αλλά και το πλήρες φάσμα των κεφαλαίων – χρηματοδότηση, δημόσια και ιδιωτικά κεφάλαια για τη χρηματοδότηση έργων

Αυτά τα σχέδια βασίζονται σε ένα πλαίσιο που περιλαμβάνει διάφορα στοιχεία:

• Να εκτιμηθούν οι συνολικές κεφαλαιακές ανάγκες για τη μετάβαση προς την Κλιματική ουδετερότητα έως το 2030·
• Να αξιολογούνται και να αντιμετωπίζονται οι ανάγκες σε επίπεδο δυναμικού και ικανοτήτων μεταξύ των βασικών παραγόντων, όπως οι ηγέτες και το προσωπικό των δημοτικών και περιφερειακών αρχών, οι βασικοί ενδιαφερόμενοι φορείς, τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και οι πολίτες·
• Να κατανοήσετε ποιοι τύποι παρεμβάσεων απαιτούν ποιες μορφές κεφαλαίου και μηχανισμούς χρηματοδότησης·
• Να δημιουργηθεί ένα «ευνοϊκό περιβάλλον» για τη συγκέντρωση και αξιοποίηση κεφαλαίων μεγάλης κλίμακας, το οποίο θα περιλαμβάνει την εξέταση δεδομένων και την αξιολόγηση αναγκών, το κλίμα και τις σχετικές πολιτικές (σε επίπεδο πόλης, περιφέρειας και χώρας), τη μελέτη κατάλληλων και αναγκαίων κεφαλαιακών δομών, καθώς και την ανάλυση κεφαλαιακών και χρηματοοικονομικών κινδύνων με στρατηγικές μετριασμού·
• Να δημιουργηθούν αποτελεσματικοί μηχανισμοί διακυβέρνησης κεφαλαίων και χρηματοδότησης, καθώς και παρακολούθησης των επιπτώσεων, οι οποίοι θα συνάδουν με το ευρύτερο πλαίσιο επιπτώσεων της Αποστολής, προκειμένου να διασφαλιστεί η διαφάνεια και η λογοδοσία όλων των εμπλεκόμενων φορέων και να αποφευχθούν τυχόν κίνδυνοι «πράσινου ξεπλύματος».

Το Επενδυτικό Σχέδιο των «Πόλεις Αποστολής» θα παρουσιάζει αναλυτικά τις κεφαλαιακές ανάγκες που αντιστοιχούν στις διαδρομές προς την Κλιματική ουδετερότητα. Θα περιγράφει διάφορους κινδύνους που θα μπορούσαν να επηρεάσουν την κατανομή των χρηματοδοτικών πόρων προς υποστήριξη των απαραίτητων δράσεων αποκαρβονισμού και θα συμβάλει στον προσδιορισμό των δράσεων/απαιτήσεων που διευκολύνουν τη ροή κεφαλαίων από διάφορες πηγές. Οι ενέργειες αυτές θα περιλαμβάνουν αλλαγές πολιτικής για τη διευκόλυνση δράσεων μεγάλης κλίμακας, τον σχεδιασμό αποτελεσματικών θεσμικών ρυθμίσεων, όπως ειδικά ταμεία πόλεων, καθώς και μέτρα για τον περιορισμό και τη διαχείριση των κινδύνων σε όλες τις πηγές δημόσιου και ιδιωτικού κεφαλαίου. Ειδικότερα, το Πρόγραμμα «Πιλοτική πόλη» θα παρέχει στις πόλεις υποστήριξη στους ακόλουθους τομείς:

• Ενίσχυση της συνοχής των πολιτικών για την αποτελεσματική κινητοποίηση κεφαλαίων
• Προσδιορισμός και εφαρμογή των απαιτούμενων κεφαλαιακών δομών σε επίπεδο πόλης (ή περιφέρειας/κράτους) με σκοπό την οργάνωση διαφόρων πηγών κεφαλαίων για τη χρηματοδότηση
• Ανάπτυξη ικανοτήτων ώστε οι πόλεις να αξιοποιούν αποτελεσματικά τα κεφάλαια σε όλο το φάσμα των αναγκών

Η παρακολούθηση, η αξιολόγηση και η μάθηση (MEL) για τις Πιλοτικές πόλεις του NZC αποτελούν αλληλένδετες δραστηριότητες που υποστηρίζουν τη μέτρηση της προόδου προς την κλιματική ουδετερότητα μέσω των αντίστοιχων πιλοτικών δράσεων, καθώς και τη δημιουργία συνεργιών μεταξύ των πιλοτικών πόλεων με βάση τα συλλογικά διδάγματα σχετικά με τις επιπτώσεις. Η παρακολούθηση αφορά την ανάπτυξη και την εφαρμογή ποσοτικών δεικτών για την παρακολούθηση και την ανάλυση της προόδου των πόλεων προς την επίτευξη άμεσων επιπτώσεων (όπως εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου με καθαρό μηδενικό ισοζύγιο) και έμμεσων επιπτώσεων (συν-οφέλη), καθώς και τη δημιουργία, τη διαχείριση και τη συντήρηση εργαλείων και υποδομών συλλογής δεδομένων. Η αξιολόγηση αναφέρεται στην ανάλυση και εκτίμηση των πληροφοριών παρακολούθησης σε σχέση με καθορισμένους στόχους, επιδιώξεις και δείκτες αναφοράς, με σκοπό τον προσδιορισμό του βαθμού επίτευξης κρίσιμων ορόσημων, ενδιάμεσων αποτελεσμάτων και τελικών επιπτώσεων. Η μάθηση συνεπάγεται μια δομημένη και συνεχή διαδικασία απολογισμού και σύνθεσης για τη δημιουργία πληροφοριών σε πραγματικό χρόνο που βοηθούν τις πόλεις να κατανοήσουν ποιες λύσεις λειτουργούν, σε ποια πλαίσια, για ποιον και γιατί. Με αυτόν τον τρόπο, αυτές οι δραστηριότητες θα παράγουν στοιχεία και γνώση που θα επιτρέψουν την αναστοχαστική διακυβέρνηση και τη διόρθωση/βελτίωση της πορείας δράσης. Τέλος, η MEL είναι απαραίτητη για την επεκτασιμότητα και τη μεταβιβασιμότητα των πιλοτικών δραστηριοτήτων σε πολλαπλούς τομείς κλιματικής ουδετερότητας και αστικά πλαίσια εντός του NZC.

Η διασφάλιση ότι οι πολυδιάστατες και συστημικές επιπτώσεις των πιλοτικών δραστηριοτήτων NZC λαμβάνονται υπόψη από νωρίς, καθώς και ότι τα διδάγματα από μεταγενέστερες παρεμβάσεις καταγράφονται, μετρώνται και ενσωματώνονται συνεχώς στις διαδικασίες MEL, αποτελεί μια απαιτητική προσπάθεια για τις πόλεις. Αυτό το έργο γίνεται ακόμη πιο δύσκολο όταν οι αναμενόμενες μεταμορφώσεις για την κλιματική ουδετερότητα προβλέπεται να πραγματοποιηθούν μέσω μη γραμμικών και πολύπλοκων διαδρομών. Για να αντιμετωπιστεί αυτό, η ενίσχυση της κατανόησης και της σαφήνειας των πόλεων σχετικά με τις αναμενόμενες «διαδρομές επιπτώσεων» ως μια εξελισσόμενη διαδικασία θα βοηθήσει τις πόλεις να εφαρμόσουν αποτελεσματικά τις διαδικασίες MEL μέσω ποσοτικών και ποιοτικών δεικτών.

Οι Πιλοτικές πόλεις θα λάβουν υποστήριξη ώστε να διατυπώσουν με σαφήνεια τις διαδρομές των επιπτώσεών τους μέσω της Λογικής Επιπτώσεων ή της Θεωρίας της Αλλαγής (TOC), με σκοπό να καταστήσουν σαφείς τους θεμελιώδεις μηχανισμούς μέσω των οποίων θα προκύψουν θετικές επιπτώσεις σε βάθος χρόνου. Αυτές οι λογικές επιπτώσεων και οι αφηγήσεις μετασχηματισμού θα συνδέσουν τις προτεινόμενες δραστηριότητες των πιλοτικών πόλεων με βραχυπρόθεσμες και μεσοπρόθεσμες αλλαγές που μπορούν να παρατηρηθούν/μετρηθούν και αποτελούν προάγγελους μεταγενέστερων μακροπρόθεσμων επιπτώσεων για τη μετατόπιση των αστικών συστημάτων.

Ενδεικτικά παραδείγματα και μελέτες περιπτώσεων

• GPC: Το Παγκόσμιο Πρωτόκολλο για τις Εκπομπές Αερίων του Θερμοκηπίου σε Κοινοτικό Επίπεδο (GPC) απαιτεί από τις πόλεις να μετρούν και να δημοσιοποιούν ένα ολοκληρωμένο κατάλογο εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου χρησιμοποιώντας δύο διακριτές αλλά συμπληρωματικές προσεγγίσεις. Η μία καταγράφει τις εκπομπές τόσο από δραστηριότητες παραγωγής όσο και κατανάλωσης που λαμβάνουν χώρα εντός των ορίων της πόλης, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων εκπομπών που απελευθερώνονται εκτός των ορίων της πόλης. Η άλλη κατηγοριοποιεί όλες τις εκπομπές σε «πεδία», ανάλογα με το πού συμβαίνουν φυσικά. Αυτή η προσέγγιση απαιτεί ξεχωριστή καταγραφή των εκπομπών που εκλύονται φυσικά εντός των ορίων της πόλης για τη συγκέντρωση πολλαπλών καταλόγων πόλεων, προκειμένου να αποφευχθεί η διπλή καταμέτρηση. Το πλαίσιο των πεδίων βοηθά στη διάκριση των εκπομπών που λαμβάνουν χώρα φυσικά εντός της πόλης (πεδίο 1) από εκείνες που λαμβάνουν χώρα εκτός της πόλης (πεδίο 3) και από τη χρήση ηλεκτρικής ενέργειας, ατμού και/ή θέρμανσης/ψύξης που παρέχονται από δίκτυα τα οποία ενδέχεται να διασχίζουν ή όχι τα όρια της πόλης (πεδίο 2).
• Πλαίσιο της «Συμφωνίας των Δημάρχων»: Αυτή η μεθοδολογική προσέγγιση για την υποβολή εκθέσεων σχετικά με τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής και την προσαρμογή σε αυτήν (συμπεριλαμβανομένης της τοπικής καταγραφής εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου) έχει ολιστικό χαρακτήρα. Όσον αφορά τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής, η προσέγγιση αυτή βοηθά τις τοπικές αρχές να απευθυνθούν σε όλους τους διαφορετικούς καταναλωτές στην επικράτειά τους. Η μεθοδολογία αφορά έναν ολοκληρωμένο και χωρίς αποκλεισμούς σχεδιασμό για το κλίμα και τη βιώσιμη ενέργεια, στον οποίο οι τοπικοί φορείς έχουν να διαδραματίσουν ενεργό ρόλο.
• Μάθηση/επεξεργασία νοήματος μέθοδοι: Έχουν αναπτυχθεί και εφαρμοστεί καινοτόμες διαδικασίες παρακολούθησης, αξιολόγησης και μάθησης (MEL) μέσω πρωτοβουλιών που χρηματοδοτήθηκαν από το EIT Climate-KIC, όπως το έργο MOTION και το Deep Demonstrations, οι οποίες έχουν θέσει σε εφαρμογή διαδικασίες μάθησης και επεξεργασίας νοήματος σε πραγματικό χρόνο σε συνεργασία με πόλεις της ΕΕ και έχουν δημιουργήσει κύκλους ταχείας αξιολόγησης σε μια σειρά τομέων, εστιάζοντας ρητά στον συστημικό μετασχηματισμό

Πόροι και/ή μελλοντικοί πόροι/υπηρεσίες της Πλατφόρμας που θα πρέπει να έχουν υπόψη τους οι πόλεις

• Το NZC Παρακολούθηση, Αξιολόγηση & Μάθηση (MEL) Πλαίσιο βασίζεται στις ανάγκες MEL που έχουν επισημάνει οι πόλεις, στις προϋποθέσεις του πλαισίου CCC, στις συστάσεις του JRC, καθώς και στις ανάγκες παρακολούθησης της ευρύτερης υλοποίησης της Αποστολής. Με βάση ένα ολοκληρωμένο αποθετήριο υφιστάμενων μεθοδολογιών, διαθέσιμων εργαλείων και πλαισίων που χρησιμοποιούν επί του παρόντος οι πόλεις στην πράξη, το πλαίσιο MEL θα αναπτύξει σύνολα κρίσιμων δεικτών, διαδικασίες μέτρησης και υποβολής εκθέσεων για την αξιολόγηση της υλοποίησης του NZC και, κατ’ επέκταση, της απόδοσης της Αποστολής (βλ. παρακάτω σχήμα με τα βασικά στοιχεία του πλαισίου).

• Το Η Οργανωτική Επιτροπή του NZC και τα σχετικά εργαλεία (Canvas, εργαλειοθήκη) θα υποστηρίξει τον καθορισμό του πεδίου εφαρμογής των δραστηριοτήτων παρακολούθησης, αξιολόγησης και μάθησης (MEL) μέσω ενός «μενού επιλογών» αναμενόμενων αποτελεσμάτων/επιπτώσεων (τόσο άμεσων όσο και παράπλευρων οφελών), προκειμένου να αξιολογηθεί κριτικά η λογική πίσω από τα βασικά αποτελέσματα του χαρτοφυλακίου τους όσον αφορά τους τομείς εκπομπών και τους μοχλούς δράσης. Οι πόλεις θα είναι σε θέση να αξιολογήσουν τον τρόπο με τον οποίο οι πιλοτικές δραστηριότητες συμβάλλουν στα επιδιωκόμενα αποτελέσματα και υποστηρίζονται από τυχόν υπάρχοντα στοιχεία υπό τη μορφή συνόλων μετρήσεων και δεικτών. Αυτό το βήμα θα βοηθήσει επίσης στην επιλογή των στοιχείων που πρέπει να μετρηθούν με βάση την επιδιωκόμενη αλλαγή, στον προσδιορισμό των κατάλληλων στοιχείων και στην αξιολόγηση των κενών στα στοιχεία, καθώς και στον τρόπο με τον οποίο αυτά τα κενά θα μπορούσαν ενδεχομένως να αντιμετωπιστούν μέσω του πλαισίου NZC MEL (βλ. παρακάτω σχήμα).

• Τα χαρακτηριστικά του MEL στο Portal: Το πλαίσιο MEL θα υποστηρίξει επίσης τις Πιλοτικές πόλεις στην ποσοτικοποίηση των άμεσων και των παράπλευρων οφελών που προκύπτουν από την εφαρμογή τους, καθώς και των ενδιάμεσων αποτελεσμάτων και των μακροπρόθεσμων επιπτώσεων. Επιπλέον, τα δεδομένα αυτής της αξιολόγησης θα ενσωματωθούν στην πύλη NZC, προκειμένου να απεικονιστεί η πρόοδος σε επίπεδο πόλης και ανά τομέα, να συγκεντρωθούν και να συγκριθούν με το δυναμικό μείωσης των εκπομπών των πόλεων, καθώς και να δημιουργηθεί μια διεπαφή για τον καθορισμό της διαδικασίας υποβολής εκθέσεων για την παρακολούθηση της προόδου.

Άμεσες επιπτώσεις και έμμεσες επιπτώσεις (αρχές των παράπλευρων οφελών και της «μη πρόκλησης σημαντικής βλάβης»):
Για τις Πιλοτικές πόλεις του NZC, τα παράλληλα οφέλη νοούνται ως πρόσθετες επιπτώσεις ή θετικές παρενέργειες των παρεμβάσεων μετριασμού ή προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, οι οποίες αποτελούν αναπόσπαστο μέρος αυτών. Οι επιπτώσεις αυτές αναμένεται να επιτευχθούν βραχυπρόθεσμα, μεσοπρόθεσμα ή μακροπρόθεσμα μέσω της υλοποίησης των πιλοτικών προγραμμάτων, με βάση τους τομείς εκπομπών στους οποίους στοχεύουν και το χαρτοφυλάκιο λύσεων που έχουν σχεδιάσει οι πόλεις. Για παράδειγμα, είναι γνωστό ότι οι λύσεις χαμηλών εκπομπών άνθρακα και ενεργητικής κινητικότητας έχουν θετικές επιπτώσεις στη δημόσια υγεία και την ευημερία. Ταυτόχρονα, ορισμένες κλιματικές δράσεις θα μπορούσαν επίσης να οδηγήσουν σε αρνητικές συνέπειες ή συμβιβασμούς που πρέπει να αποφευχθούν. Για παράδειγμα, η αυξημένη παραγωγή ενέργειας ή θέρμανσης από πηγές βιομάζας θα μπορούσε να έχει αρνητικές επιπτώσεις στην τοπική ποιότητα του αέρα και στην περιφερειακή βιοποικιλότητα. Τέτοιες αρνητικές επιπτώσεις των δράσεων σε άλλους τομείς περιγράφονται στον κανονισμό της ΕΕ για την ταξινομία (άρθρο 17) ως αρχές «μη πρόκλησης σημαντικής βλάβης» (DNSH) και εφαρμόζονται σε περιβαλλοντικούς στόχους και αντίστοιχες δραστηριότητες. Αυτές οι αρχές καθοδηγούν επίσης την ταξινομία NZC των τεχνολογικών λύσεων/υπηρεσιών και τα αντίστοιχα αποθετήρια γνώσης και ενημερωτικά δελτία που διατίθενται στην πύλη NZC. Τα παράλληλα οφέλη θα μπορούσαν επίσης να ταξινομηθούν σε άμεσα και έμμεσα, ανάλογα με το πόσο στενά συνδέονται με ένα αποτέλεσμα της παρέμβασης. Για παράδειγμα, η βελτίωση της ποιότητας του αέρα μέσω της χρήσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (μείωση των συγκεντρώσεων οξειδίου του αζώτου και σωματιδίων) αποτελεί άμεσο παράλληλο όφελος, ενώ οι συναφείς βελτιώσεις στη νοσηρότητα και τη θνησιμότητα είναι έμμεσα παράλληλα οφέλη που απορρέουν από τη βελτίωση της ποιότητας του αέρα. Επομένως, η σαφής και ολοκληρωμένη κατανόηση των πιθανών παράπλευρων οφελών και του τρόπου με τον οποίο αλληλοσυνδέονται θα βοηθήσει τις πόλεις να προσδιορίσουν ένα ευρύ φάσμα έμμεσων επιπτώσεων και αντισταθμίσεων για τις συγκεκριμένες δραστηριότητές τους. Επιπλέον, είναι σημαντικό να εξεταστούν εκ των προτέρων οι ανάγκες σε δεδομένα για την εκτίμηση των παράπλευρων οφελών/επιπτώσεων και να συμπεριληφθεί η προσέγγιση συλλογής δεδομένων για την παρακολούθηση, την αξιολόγηση και τη μάθηση (MEL) για τις προτεινόμενες πιλοτικές δραστηριότητες.

Στην επόμενη ενότητα θα παρουσιάζεται ένα εξαντλητικό (αλλά όχι οριστικό) «μενού» παράπλευρων οφελών και η θεματική τους κατηγοριοποίηση, τα οποία θα πρέπει να λάβουν υπόψη οι Πιλοτικές πόλεις κατά την ανάπτυξη των χαρτοφυλακίων τους
Έχει ξεκινήσει η χαρτογράφηση των πιθανών επιπτώσεων, των παράπλευρων οφελών, των συνεργιών και των κινδύνων για τις διάφορες θεματικές δράσεις, οι οποίες καλύπτουν την άμβλυνση των κλιματικών αλλαγών και την προσαρμογή/ανθεκτικότητα, το περιβάλλον (νερό, γη και οικοσυστήματα), τον εφοδιασμό και την παραγωγή τροφίμων, τα κοινωνικοοικονομικά και υγειονομικά παράπλευρα οφέλη, καθώς και τη διασφάλιση της διατομεακής ολοκλήρωσης. Αναγνωρίζουμε, ωστόσο, ότι αυτές οι συνδέσεις είναι πολύπλοκες, τόσο από την άποψη της εννοιολογικής κατανόησης όσο και από την άποψη των πρακτικών και εφαρμοστικών παραμέτρων. Αυτές οι αμοιβαίες αλληλεξαρτήσεις θα αναλυθούν στη συνέχεια πιο διεξοδικά και θα παρουσιαστούν σε μελλοντικά παραδοτέα του NZC, όπως η Λογική Επιπτώσεων (Θεωρία της Αλλαγής) του NZC, MEL πόρους, εκπομπές μηχανισμούς αναφοράς δεδομένων, ανάλυση των τεχνολογικών λύσεων και των εμποδίων στην υιοθέτηση, καθώς και άλλα σχετικά πακέτα εργασιών του έργου. Ο παρακάτω πίνακας παρέχει μια επισκόπηση του ευρέος φάσματος άμεσων και έμμεσων οφελών και της κατηγοριοποίησής τους, που εξετάζεται ως σημείο εκκίνησης στο NZC για το σχεδιασμό υπηρεσιών και λύσεων και τις δραστηριότητες MEL.

	Επιπτώσεις (συμπεριλαμβανομένων των παράπλευρων οφελών) και κατηγορίες επιπτώσεων
Άμεσες επιπτώσεις	Κλιματική ουδετερότητα
	Μείωση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής Μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου Αύξηση της ενεργειακής απόδοσης ή του ρυθμού ανακαίνισης (συμπεριλαμβανομένης της τηλεθέρμανσης) Μειωμένη ενεργειακή ζήτηση, ανάγκες ή κατανάλωση Αυξημένη πρόσβαση σε καθαρή, σταθερή και οικονομικά προσιτή ενέργεια Μείωση της ενεργειακής ένδειας Αυξημένη στροφή προς τα μέσα μαζικής μεταφοράς, το περπάτημα και το ποδήλατο Μείωση του μεριδίου χρήσης των ιδιωτικών οχημάτων Αύξηση της χρήσης οχημάτων με τεχνολογία χαμηλών εκπομπών άνθρακα για ιδιωτικές μετακινήσεις, μεταφορές εμπορευμάτων και δημόσιες συγκοινωνίες (ηλεκτρικά αυτοκίνητα, ηλεκτρικά ποδήλατα, οχήματα με καύσιμο υδρογόνο κ.λπ.)
	Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή Αυξημένη δέσμευση άνθρακα (π.χ. μέσω φυσικών λύσεων για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής) Βελτίωση της σταθερότητας των αστικών υποδομών Μείωση του κινδύνου φυσικών καταστροφών ή κλιματικών φαινομένων Αυξημένη ετοιμότητα για την αντιμετώπιση της αβεβαιότητας που συνεπάγονται οι κλιματικές επιπτώσεις
Έμμεσες επιπτώσεις	Δημόσια υγεία και περιβαλλοντικές επιπτώσεις Βελτίωση της ποιότητας του αέρα Μείωση της ηχορύπανσης Βελτίωση της οδικής ασφάλειας Μείωση του φαινομένου της θερμικής νησίδας Βελτίωση της σωματικής και ψυχικής ευεξίας Βελτίωση της ποιότητας ζωής, της ελκυστικότητας και της αισθητικής (σε συμφωνία με τους νέους στόχους του «EU Bauhaus») Αυξημένη σωματική δραστηριότητα και ενεργός τρόπος ζωής Δίκαιη και οικονομικά προσιτή πρόσβαση στη στέγαση
	Κοινωνική ένταξη, δημοκρατία και πολιτιστικές επιπτώσεις Ενίσχυση της συμμετοχής των πολιτών και των κοινοτήτων, καθώς και των κοινωνικών ικανοτήτων για συμμετοχή/εμπλοκή Ενίσχυση της κοινωνικής δικαιοσύνης Βελτίωση της κοινωνικής συνοχής, της ισότητας των φύλων και της ισότητας βελτίωση της λειτουργίας των δημοκρατικών θεσμών Αυξημένη ευαισθητοποίηση σε κοινωνικά ζητήματα Αυξημένη πρόσβαση σε ευκαιρίες εργασίας και ανάπτυξης δεξιοτήτων Βελτίωση της πρόσβασης στην πληροφόρηση, ευαισθητοποίηση και αλλαγή συμπεριφοράς
	Επιπτώσεις στην οικονομική ανάπτυξη Αύξηση των επενδύσεων στην έρευνα και καινοτομία Μείωση των μελλοντικών εξόδων συντήρησης και επενδύσεων Αύξηση του αριθμού των θέσεων εργασίας για ειδικευμένο προσωπικό και του ποσοστού απασχόλησης Ενίσχυση της οικονομικής ευημερίας (ποιότητα των θέσεων εργασίας, βιώσιμες εφοδιαστικές αλυσίδες κ.λπ.) Αυξημένη οικονομική απόδοση του φυσικού κεφαλαίου Αυξημένη τεχνολογική ετοιμότητα και ρυθμός υιοθέτησης Τοπική οικονομική δραστηριότητα και παγκόσμια συνδεσιμότητα Αύξηση της τοπικής επιχειρηματικότητας και των τοπικών επιχειρήσεων/επιχειρηματικών πρωτοβουλιών Αυξημένη προβολή και μεταφορά γνώσης/τεχνολογίας για τοπικές επιχειρήσεις/νεοφυείς επιχειρήσεις Ενσωμάτωση νέων οικονομικών μοντέλων, όπως η οικονομία της εγγύτητας και της κοινής χρήσης
	Επιπτώσεις στην αποδοτική χρήση των πόρων Βελτίωση της διαχείρισης των αποβλήτων και της αποδοτικότητας Ενίσχυση της εφαρμογής των κύκλων υλικών και της κυκλικής οικονομίας Βελτίωση της ποιότητας του νερού Βελτιωμένη διαδικασία/εφαρμογή διαχείρισης των υδάτων Βιώσιμα και ανθεκτικά συστήματα παραγωγής και εφοδιασμού τροφίμων Μείωση της σπατάλης τροφίμων Αύξηση της παραγωγής και της κατανάλωσης τοπικών τροφίμων Βελτιωμένες πρακτικές διαχείρισης της χρήσης γης (σε σχέση με τη βιοποικιλότητα)
	Επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα Ενίσχυση της αστικής δασοκομίας, των δενδροφυτεύσεων και της βελτίωσης της υγείας των φυτών Μειωμένο επιβλαβές οικολογικό αποτύπωμα Αύξηση των μη επιθετικών ειδών και των επικονιαστών Βελτίωση της υγείας του εδάφους Μειωμένος κίνδυνος εκδήλωσης επιδημίας/πανδημίας Αυξημένη οικολογική ευαισθητοποίηση Βελτιωμένη οικολογική συνδεσιμότητα των οικοτόπων Βελτιωμένη αποκατάσταση της φύσης

Πόροι και/ή μελλοντικοί πόροι/υπηρεσίες της Πλατφόρμας που θα πρέπει να έχουν υπόψη τους οι πόλεις

• Το NZC Impact Logic θα αποτελέσει βασικό εργαλείο που θα καταδείξει τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ των αναμενόμενων άμεσων και παράπλευρων οφελών και των ενδιάμεσων αποτελεσμάτων που έχουν χαρτογραφηθεί κατά μήκος των πιλοτικών Impact Pathways των πόλεων.
• Τα υλικά που θα παρασχεθούν στις πόλεις για το συγκεκριμένο θέμα θα περιλαμβάνουν έναν κατάλογο/μενού παράπλευρων οφελών, τα οποία θα πρέπει να θεωρηθούν ως βραχυπρόθεσμα, μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα αποτελέσματα που αναμένεται να επιτευχθούν και να μετρηθούν στο πλαίσιο των πιλοτικών δραστηριοτήτων. Ο κατάλογος αυτός θα βασίζεται στις τρέχουσες εργασίες και στα υλικά που αναπτύσσονται στο πλαίσιο του Πλαισίου Παρακολούθησης, Αξιολόγησης και Μάθησης (MEL) και της Λογικής Επιπτώσεων, καθώς και της Ταξινόμησης NZC για τις τεχνολογικές λύσεις και υπηρεσίες.
• Οι κατευθυντήριες οδηγίες της πλατφόρμας NZC σχετικά με την επιλογή τεχνολογικών λύσεων και υπηρεσιών θα βοηθήσουν τις Πιλοτικές πόλεις να αξιολογήσουν τις εξωτερικές επιπτώσεις και να εντοπίσουν και να επισημάνουν τυχόν κινδύνους παραβίασης των αρχών DNSH κατά την εφαρμογή καινοτομιών.
• Το πλαίσιο MEL και η λογική επιπτώσεων που αναλύθηκαν στην προηγούμενη ενότητα θα καθοδηγήσουν τις Πιλοτικές πόλεις στον προσδιορισμό των κινδύνων και των ανεπιθύμητων συνεπειών των παρεμβάσεών τους, τηρώντας παράλληλα τις κλιματικές και περιβαλλοντικές προτεραιότητες της ΕΕ και χωρίς να προκαλούν σημαντική βλάβη σε αυτές.
• Όσον αφορά την Πλατφόρμα, η Ενότητα Διαχείρισης Προκηρύξεων και Επιχορηγήσεων θα χρησιμοποιηθεί για τη λειτουργική διαχείριση όλων των εκθέσεων σχετικά με τις πιλοτικές δραστηριότητες, οι οποίες θα περιλαμβάνουν δείκτες και οπτικοποίηση των βασικών παράπλευρων οφελών, με βάση τα δεδομένα που θα συλλέγονται από τις Πιλοτικές πόλεις.
• Η βιβλιοθήκη των τεχνολογικών λύσεων και των λύσεων που αφορούν συγκεκριμένους τομείς εκπομπών, οι οποίες περιλαμβάνονται στο Αποθετήριο γνώσης, θα φέρει ετικέτες με τα παράλληλα οφέλη για κάθε λύση που έχει καταχωριστεί

Ενδεικτικά παραδείγματα και μελέτες περιπτώσεων

• Το πρόγραμμα «Healthy, Clean Cities Deep Demonstration», υπό την αιγίδα του EIT Climate-KIC, υποστήριξε μια ομάδα φιλόδοξων πόλεων της ΕΕ στην καθιέρωση μιας στρατηγικής πρακτικής μάθησης. Συνέβαλε στην ανάπτυξη μιας λογικής επιπτώσεων για πειραματισμούς σε τοπικό επίπεδο και εφάρμοσε κύκλους «sensemaking» με σκοπό τη δημιουργία πρακτικών γνώσεων που θα καθοδηγούσαν τον σχεδιασμό και την υλοποίηση.
• Η πρωτοβουλία «Sensemaking» του UNDP, η οποία δημιουργήθηκε για ένα δίκτυο Accelerator Labs σε 115 χώρες, σχεδίασε και εφάρμοσε εργαλεία και μεθόδους που βασίζονται στη σκέψη συστημάτων και στην αντιμετώπιση της πολυπλοκότητας, με στόχο την προώθηση μοντέλων αμοιβαίας μάθησης και την επιτάχυνση της μάθησης σε μια παγκόσμια κοινότητα επαγγελματιών του δημόσιου τομέα, στο πλαίσιο της επίτευξης των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης (SDGs) για το 2030.
• Η προσέγγιση των «ζωντανών εργαστηρίων» (Living Labs) και η εφαρμογή της μέσω διαφόρων πρωτοβουλιών της ΕΕ δημιουργούν ένα πλαίσιο στο οποίο συνασπισμοί πολλαπλών φορέων έχουν καταφέρει να δοκιμάσουν, να αναπτύξουν και να συν-δημιουργήσουν καινοτόμες λύσεις, με στόχο την επιτάχυνση της μάθησης σχετικά με τις αστικές προκλήσεις. Για παράδειγμα: AMS Institute - Urban Living Labs.

Πόροι και/ή μελλοντικοί πόροι/υπηρεσίες της Πλατφόρμας που θα πρέπει να έχουν υπόψη τους οι πόλεις

• Διοργάνωσε εργαστήρια για ομάδες πόλεων με σκοπό τη συν-δημιουργία των διαδρομών επιπτώσεων, των μαθησιακών στόχων/στρατηγικής, των μεθόδων αξιολόγησης των πόλεων, καθώς και την περιοδική ανταλλαγή εμπειριών με άλλες Πιλοτικές πόλεις προγράμματος.
• Το NZC Impact Logic και το συμπληρωματικό υλικό (πίνακες, μέθοδοι, εργαλεία, μελέτες περιπτώσεων κ.λπ.) που παρέχονται από την πλατφόρμα Net Zero Cities και το Portal.
• Συνέργειες και διασυνδέσεις με εθνικές πλατφόρμες της Mission, με σκοπό τη διάδοση των διδαγμάτων του Προγράμματος Πιλοτικών πόλεων της NZC σε εθνικό επίπεδο

Οι αποστολές της ΕΕ αποτελούν ένα νέο στοιχείο του προγράμματος έρευνας και καινοτομίας «Ορίζοντας Ευρώπη» για την περίοδο 2021-2027. Υποστηρίζουν τις προτεραιότητες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, όπως η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, Ευρώπη έτοιμη για την Ψηφιακή Εποχή, Νίκη του καρκίνου, και το Νέο Ευρωπαϊκό Μπαουχάους. Συγκροτήθηκαν πέντε συμβούλια αποστολών, στα οποία συμμετείχαν κορυφαίοι εμπειρογνώμονες, με σκοπό να συμβάλουν στον προσδιορισμό, τον σχεδιασμό και την υλοποίηση των αποστολών του προγράμματος «Ορίζοντας Ευρώπη». Τον Σεπτέμβριο του 2020, το συμβούλιο αποστολών παρέδωσε τις τελικές συστάσεις στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Τον Σεπτέμβριο του 2021, ξεκίνησε επίσημα η αποστολή «Πόλεις» (Cities Mission) και δημοσιεύθηκε το σχέδιο υλοποίησης.

Το NetZeroCities (NZC) είναι ένα τετραετές πρόγραμμα που χρηματοδοτείται από το πρόγραμμα έρευνας και καινοτομίας «Ορίζοντας 2020» και έχει σχεδιαστεί για να βοηθήσει τις πόλεις να ξεπεράσουν τα τρέχοντα διαρθρωτικά, θεσμικά και πολιτισμικά εμπόδια που αντιμετωπίζουν, ώστε να καταστούν σε Κλιματική ουδετερότητα έως το 2030.

Το πρόγραμμα NZC προσφέρει προηγμένες δυνατότητες σε τομείς όπως η συστημική αλλαγή, η εμπλοκή και συμμετοχή των πολιτών, η συμμετοχική και καινοτόμος διακυβέρνηση, η κεφαλαιακή και χρηματοοικονομική διάρθρωση, καθώς και η κοινωνική καινοτομία, με στόχο να εξασφαλιστεί ότι οι πόλεις θα έχουν πρόσβαση στην απαιτούμενη εμπειρογνωμοσύνη για να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν στην πορεία τους προς την κλιματική ουδετερότητα.

Το NetZeroCities αναγνωρίζει την ανάγκη των πόλεων να αναπτύξουν συγκεκριμένες στρατηγικές προσαρμοσμένες στις τοπικές και περιφερειακές συνθήκες και θα τις υποστηρίξει μέσω της ανάπτυξης, της προώθησης και της ενσωμάτωσης νέων και υφιστάμενων εργαλείων, πόρων και εμπειρογνωμοσύνης σε μια ενιαία πλατφόρμα, προσβάσιμη σε όλες τις πόλεις μέσω μιας διαδικτυακής πύλης (Mission Platform). Το Πλατφόρμα αποστολής της NZC παρέχει επίσης υποστήριξη στη συν-δημιουργία Συμβάσεων Κλιματικών Πόλεων με τοπικούς φορείς και πολίτες. Η σύνταξη, η υπογραφή και η εφαρμογή των Συμβάσεων για τις Κλιματικά Ουδέτερες Πόλεις αποτελεί κεντρικό στοιχείο της Αποστολής της ΕΕ για 100 Κλιματικά Ουδέτερες και Έξυπνες Πόλεις έως το 2030. Αν και δεν είναι νομικά δεσμευτικές, αυτές οι συμβάσεις συνιστούν μια σαφή και ιδιαίτερα ορατή πολιτική δέσμευση όχι μόνο έναντι της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και των εθνικών και περιφερειακών αρχών, αλλά και έναντι των πολιτών. Θα καθορίζουν σχέδια για την επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας από την πόλη έως το 2030 και θα περιλαμβάνουν Επενδυτικό Σχέδιο — Κλιματικά Συμβόλαια Πόλεων.

Επιπλέον, στο πλαίσιο του έργου NZC, θα προκηρυχθεί ανοιχτή πρόσκληση υποβολής υποψηφιοτήτων για τις Πιλοτικές πόλεις. Με την υποστήριξη του φάσματος υπηρεσιών, γνώσεων και εμπειρογνωμοσύνης που παρέχει η πλατφόρμα NZC Mission, οι πιλοτικές πόλεις θα δεσμευτούν να αναπτύξουν παρεμβάσεις εντός και/ή μεταξύ ενός ή περισσότερων τομέων εκπομπών που δοκιμάζουν διαδρομές προς την αποκαρβονιοποίηση, με στόχο να ξεπεραστούν τα εμπόδια της μεταμόρφωσης και, τελικά, να επιταχυνθεί η πορεία τους προς την επίτευξη της ουδετερότητας άνθρακα. Οι πιλοτικές πόλεις θα λάβουν χρηματοδότηση για την υποστήριξη της υλοποίησης του πειράματός τους, με έμφαση στη συνεργασία, τον αναστοχασμό και τη μάθηση, καθώς και στον εντοπισμό τόσο των εμποδίων στην αλλαγή όσο και των ευκαιριών για πολυεπίπεδες, πολυδιάστατες παρεμβάσεις για την υπέρβασή τους.

Χρήσιμοι σύνδεσμοι και πηγές

• NetZeroCities, διαθέσιμο στη διεύθυνση https://netzerocities.eu/
• Αποστολή της ΕΕ για κλιματικά ουδέτερες και έξυπνες πόλεις Σχέδιο υλοποίησης, Σεπτέμβριος 2021.
• Πρόσθετα έγγραφα, συμπεριλαμβανομένου του ενημερωτικού πακέτου για τις πόλεις στην αρχική σελίδα της αποστολής της ΕΕ: Κλιματικά ουδέτερες και έξυπνες πόλεις

Η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία
Η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία (Πράσινη Συμφωνία της ΕΕ) αποτελεί την απάντηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις κλιματικές και περιβαλλοντικές προκλήσεις που αποτελούν το καθοριστικό έργο της γενιάς μας. Πρόκειται για μια νέα στρατηγική ανάπτυξης που στοχεύει να μετασχηματίσει την ΕΕ σε μια δίκαιη και ευημερούσα κοινωνία, με μια σύγχρονη, αποδοτική ως προς τη χρήση των πόρων και ανταγωνιστική οικονομία, όπου δεν θα υπάρχουν καθαρές εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου το 2050, όπου το περιβάλλον και η υγεία των πολιτών θα προστατεύονται και όπου η οικονομική ανάπτυξη θα είναι αποσυνδεδεμένη από τη χρήση των πόρων.

Στην πράξη, η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, που εγκρίθηκε το 2020, αποτελεί ένα σύνολο πολιτικών πρωτοβουλιών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με πρωταρχικό στόχο να καταστεί η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) κλιματικά ουδέτερη έως το 2050. Θα παρουσιαστεί επίσης ένα σχέδιο εκτίμησης επιπτώσεων για την αύξηση του στόχου της ΕΕ για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου για το 2030 σε τουλάχιστον 50% και προς το 55% σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990. Το σχέδιο προβλέπει την επανεξέταση κάθε υφιστάμενου νόμου ως προς τα κλιματικά του πλεονεκτήματα και την εισαγωγή νέας νομοθεσίας σχετικά με την κυκλική οικονομία, την ανακαίνιση κτιρίων, βιοποικιλότητα, τη γεωργία και την καινοτομία.

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, δήλωσε ότι η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία θα αποτελέσει για την Ευρώπη «στιγμή της προσγείωσης του ανθρώπου στη Σελήνη». Η Φον ντερ Λάιεν διόρισε τον Φρανς Τίμερμαν ως Εκτελεστικό Αντιπρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία.

Το Επενδυτικό Σχέδιο για μια Βιώσιμη Ευρώπη αποτελεί τον επενδυτικό πυλώνα της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας. Η επίτευξη των κλιματικών και ενεργειακών στόχων για το 2030 θα απαιτήσει πρόσθετες επενδύσεις ύψους 260 δισεκατομμυρίων ευρώ ετησίως έως το 2030. Απαιτείται ένα πλαίσιο για τη γεφύρωση του χάσματος μεταξύ των πολιτικών στόχων και των σημαντικών ιδιωτικών χρηματοδοτικών πόρων που διατίθενται. Το πλαίσιο αυτό θα στοχεύει σε επενδύσεις για το κλίμα, το περιβάλλον και κοινωνικές επενδύσεις, οι τελευταίες στο μέτρο που σχετίζονται με τη βιώσιμη μετάβαση. Το Επενδυτικό Σχέδιο για μια βιώσιμη Ευρώπη θα κινητοποιήσει, μέσω του προϋπολογισμού της ΕΕ και των συναφών μέσων, τουλάχιστον 1 τρισεκατομμύριο ευρώ ιδιωτικών και δημόσιων βιώσιμων επενδύσεων κατά την επόμενη δεκαετία.

CINEA
Ο Ευρωπαϊκός Εκτελεστικός Οργανισμός για το Κλίμα, τις Υποδομές και το Περιβάλλον (CINEA) είναι ο διάδοχος οργανισμός του Εκτελεστικού Οργανισμού για την Καινοτομία και τα Δίκτυα (INEA). Ιδρύθηκε επίσημα στις 15 Φεβρουαρίου 2021 και ξεκίνησε τις δραστηριότητές του την 1η Απριλίου 2021 με σκοπό την υλοποίηση τμημάτων ορισμένων προγραμμάτων της ΕΕ. Το CINEA διαδραματίζει βασικό ρόλο στη στήριξη της Πράσινης Συμφωνίας της ΕΕ μέσω της αποδοτικής και αποτελεσματικής υλοποίησης στοιχείων των κατ' εξουσιοδότηση προγραμμάτων της: Μηχανισμός «Συνδέοντας την Ευρώπη» (CEF), «Ορίζοντας Ευρώπη», Ταμείο Καινοτομίας (IF), πρόγραμμα LIFE, Μηχανισμός Χρηματοδότησης των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας της ΕΕ, Μηχανισμός Δίκαιης Μετάβασης και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θαλάσσιων Υποθέσεων, Αλιείας και Υδατοκαλλιέργειας. Η αποστολή του είναι να υποστηρίζει τους ενδιαφερόμενους φορείς στην υλοποίηση της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας μέσω της υψηλής ποιότητας διαχείρισης προγραμμάτων που συμβάλλει στην υλοποίηση έργων που προωθούν την αποκαρβονιοποίηση και τη βιώσιμη ανάπτυξη.

«Ορίζοντας Ευρώπη»
Το «Horizon Europe» είναι το μεγαλύτερο διακρατικό πρόγραμμα που έχει υλοποιηθεί ποτέ για τη στήριξη της έρευνας και της καινοτομίας και θα υλοποιηθεί από την ΕΕ. Αυτό το νέο πρόγραμμα έρευνας και καινοτομίας της ΕΕ θα διαθέτει προϋπολογισμό περίπου 95,5 δισεκατομμυρίων ευρώ για την περίοδο 2021-2027. Το CINEA θα διαχειρίζεται τα προγράμματα εργασίας του «Ορίζοντα Ευρώπη» του τομέα 5, ο οποίος περιλαμβάνει τους τομείς του κλίματος, της ενέργειας και των μεταφορών. Το τμήμα δράσης για το κλίμα του τομέα 5 του «Ορίζοντα Ευρώπη» είναι υπεύθυνο για την ανάπτυξη στρατηγικών και πολιτικών μετριασμού και προσαρμογής που αντιμετωπίζουν την παγκόσμια κλιματική κρίση με βάση την κατανόηση των αιτίων, της εξέλιξης και των επιπτώσεών της, καθώς και τριών αποστολών της ΕΕ (κλιματικά ουδέτερες και έξυπνες πόλεις, προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, ωκεανοί).

Συνολικά, αναμένεται ότι η CINEA θα διαχειριστεί προϋπολογισμό ύψους έως και 15 δισεκατομμυρίων ευρώ για το πρόγραμμα «Ορίζοντας Ευρώπη» στο πλαίσιο του Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου (ΠΔΠ) 2021-2027.