QUICK READS

Quick Reads are short overviews of key NetZeroCities concepts providing essential information in a practical and visual way. More comprehensive resources and additional information will be available in the knowledge repository.

Burgerparticipatie en betrokkenheid van belanghebbenden

Om in 2030 Klimaatneutraliteit te bereiken, is een transitie nodig die weliswaar haalbaar is, maar qua snelheid en omvang ongekend is. Lokale overheden zullen moeten samenwerken met bedrijfsleiders, kennisinstellingen, baanbrekende innovators, kunstenaars, het maatschappelijk middenveld en burgers om de gezamenlijke inspanningen van iedereen op weg naar Klimaatneutraliteit drastisch te vergroten. Dit vereist een diepere en bredere betrokkenheid en participatie van burgers en stedelijke belanghebbenden bij het ontwerpen, ontwikkelen, financieren, uitvoeren en monitoren van klimaatmaatregelen.

Om een hele stad klimaatneutraal te maken, is het noodzakelijk om de verschillende perspectieven, belangen en klimaatkwetsbaarheid van elke gemeenschap en belanghebbende te erkennen. Geen enkel individu of groep kan deze verandering in zijn eentje tot stand brengen; ieders stem moet meetellen. Het bereiken van Klimaatneutraliteit vereist de creativiteit, passie, energie en gedrevenheid van burgers en belanghebbenden, die partners, bondgenoten en mede-initiatiefnemers moeten worden om verandering te bewerkstelligen. Steden in heel Europa ontwikkelen al nieuwe democratische benaderingen die mensgericht zijn, gericht zijn op de veerkracht van de gemeenschap en het klimaat, en inspelen op de lokale context. Dit zal de basis vormen voor sociale innovatie, maar ook in bredere zin voor effectieve, legitieme en sociaal rechtvaardige stadsacties voor Klimaatneutraliteit, waardoor sterke en gezondere gemeenschappen ontstaan.

Kernprincipes voor de betrokkenheid van burgers en stedelijke belanghebbenden

Je er volledig voor inzetten

We zien dat steden hun besluitvorming, beleidsvorming en klimaatmaatregelen steeds meer openstellen. Dergelijke benaderingen betrekken burgers nauw bij het proces, nemen hun inbreng in het beleid serieus en maken zinvolle, diverse participatie mogelijk in alle andere fasen van klimaatmaatregelen – van het definiëren van de problematiek tot de uitvoering, evaluatie en het leren daarvan – om zo een wezenlijke impact te realiseren.

Bouw aan een democratische infrastructuur

Maar al te vaak begint en eindigt burgerparticipatie bij een reeks evenementen. Om een zo groot mogelijke impact te sorteren, is het van cruciaal belang om burgerparticipatie vanuit een langetermijnperspectief en op een duurzame manier te benaderen en deze te beschouwen als democratische infrastructuur: een duurzame, voortdurende uitwisseling die bewust is opgezet om stand te houden. Deze aanpak gaat verder dan eenmalige evenementen of raadplegingen op het gebied van burgerparticipatie, en richt zich op doorlopende processen die verweven raken met het weefsel van een stad.

Vertrouwen

Om een diepgaande betrokkenheid te realiseren, is wederzijds vertrouwen tussen overheden, burgers en stedelijke belanghebbenden noodzakelijk. Participatie is het meest effectief wanneer deelnemers vertrouwen hebben in het proces waaraan zij deelnemen en in de impact die hun deelname zal hebben. Dit kan bijvoorbeeld worden bereikt door transparant te werk te gaan, duidelijkheid te scheppen over wederzijdse verwachtingen en behoeften, en door middel van ‘bescheiden bestuur’, waarbij wordt erkend dat niemand het volledige antwoord heeft op complexe vraagstukken.

Wees ambitieus en denk buiten de gebaande paden

De aard van de uitdaging om klimaatneutraliteit te bereiken vraagt om ambitieuze benaderingen van burgerparticipatie. Naast het betrekken van burgers bij het versterken van bestaande democratische of beleidsprocessen, zijn er benaderingen nodig om die processen ter discussie te stellen en opnieuw vorm te geven, waarbij waar nodig nieuwe structuren worden gecreëerd, om de obstakels aan te pakken waarmee democratieën worden geconfronteerd bij het aanpakken van de klimaatcrisis.

De nadruk op geschiktheid voor het beoogde doel

Methoden voor burgerparticipatie werken niet zonder een inzicht in de bredere context en zonder een duidelijk doel voor de participatie. Elke aanpak van burgerparticipatie is slechts zo goed als de onderbouwing, de uitvoering en de impact ervan op de betrokken gemeenschappen.

Inspiratie

Zinvolle participatie voor een rechtvaardige transitie

De klimaatverandering treft bepaalde maatschappelijke groepen onevenredig hard, waarbij kwetsbare personen, ouderen en zieken het zwaarst worden getroffen. In veel steden vormt dit een bijzondere uitdaging, aangezien veel van deze groepen behoren tot de groepen die van oudsher ondervertegenwoordigd zijn in politieke processen – en als zodanig traditioneel achtergesteld zijn en vaak systematisch worden uitgesloten – en vaak geen stem hebben in de besluitvorming over klimaatmaatregelen.

Door een breed scala aan stemmen op een zinvolle manier te betrekken, kan de legitimiteit worden versterkt en vergroot op plaatsen waar veel wantrouwen heerst. Tegelijkertijd worden oplossingen verbeterd door rekening te houden met de behoeften van de betrokkenen. Bottom-up- en deliberatieve benaderingen zoals gemeenschapsontwikkeling op basis van lokale middelen, co-creatie of burgervergaderingen dragen ertoe bij dat burgers zelf de behoeften in kaart brengen, ideeën aandragen en problemen oplossen, wat de uitvoering ervan legitimeert, idealiter in een direct gesprek.

Voorbeelden & inspiratie

NZC-sessie over beste praktijken op het gebied van burgerparticipatie – Bekijk hoe Bristol, Lyon, Parma en Guimarães hun ervaringen delen op het gebied van burgerbetrokkenheid en participatie van belanghebbenden. Parma vertelt over hun ervaringen met het betrekken van belanghebbenden bij het opstellen van het Klimaatstadcontract. Guimarães deelt hun ervaringen over hoe het bedrijfsleven en lokale ondernemingen bij het proces kunnen worden betrokken. Lyon presenteert hun proces ‘Agora 2030’, een prachtig voorbeeld van voortdurende participatie in de klimaattransitie. Ten slotte presenteert Bristol hun aanpak voor het ontwikkelen van klimaatstrategieën op wijkniveau, met de nadruk op het betrekken van traditioneel ondervertegenwoordigde en gemarginaliseerde groepen.
De visiewerkplaats van Sztum Een innovatieve, inclusieve workshopvorm waarbij belanghebbenden uit Sztum bijeenkomen om zich te buigen over individuele ideeën over de toekomst van Sztum, met name in relatie tot het dagelijks leven en de leefomgeving van de deelnemers. Het doel is om meer inzicht te krijgen in het concept van Klimaatneutraliteit en om samen een gemeenschappelijke visie te ontwikkelen op een klimaatneutraal Sztum in de toekomst.
Amsterdam: Het klimaatdemocratiemodel in Amsterdam Het project richtte zich op wat er nodig is om in Amsterdam een koolstofarme toekomst te realiseren, uitgaande van de kernprincipes van een intensievere en bredere maatschappelijke betrokkenheid bij klimaatactie, waaronder samenwerking tussen diverse actoren, leren van elkaar en het experimenteren met nieuwe vormen van bestuur.

Hulpmiddelen en sjablonen voor klimaatneutrale steden

De dagelijkse levenscyclus: democratie als infrastructuur - Een grote uitdaging voor steden is om te bepalen wanneer en hoe zij belanghebbenden bij het proces moeten betrekken. Vaak vinden projectteams dat ze eerst alle details moeten hebben uitgewerkt voordat ze belanghebbenden en/of het bredere publiek erbij betrekken, waardoor kansen op zinvolle samenwerking verloren gaan. Het 'Infrastructuring Democracy'-canvas helpt steden inzien dat participatie verschillende doelen en methoden kan dienen en in elke fase van de projectcyclus kan worden geïnitieerd, wat zorgt voor een meer inclusieve en adaptieve benadering van stedelijke ontwikkeling. Klik hier om naar Canvas te gaan
De bouwstenen voor betrokkenheid biedt een visuele, collaboratieve en speelse manier om kaders voor het ontwerpen van participatieprocessen voor burgers en stedelijke belanghebbenden te leren kennen en toe te passen. Het kan worden gebruikt om alternatieve wegen te verkennen, behoeften in kaart te brengen en overeenstemming te bereiken over belangrijke aspecten tussen verschillende belanghebbenden, voordat je aan het gedetailleerde ontwerp begint
Dienst voor het in kaart brengen van de stedelijke omgeving – verzameling van enquêtes en handleidingen - Het in kaart brengen van maatschappelijke omgevingen is de eerste stap om inzicht te krijgen in de verschillende personen, groepen en organisaties, hun rollen, onderlinge relaties, invloed en impact op het traject van de stad naar Klimaatneutraliteit. Deze collectie biedt een samengestelde NZC Civic Engagement Mapping Tool en een aanvullende reeks samengestelde in kaart brengingscanvasen die transitieteams in de Missiesteden kunnen implementeren in zowel fysieke als online workshops. Deze tools worden geleverd als een pakket met een 'Civic Engagement Mapping-aanpak', die de handleiding biedt voor het selecteren, implementeren en mainstreamen van in kaart brengen in planningsprocessen voor klimaatneutraliteit van steden.
Toolbox voor visieworkshops Het idee achter visieworkshops is om vertegenwoordigers van verschillende groepen (het grote publiek, het stadsbestuur en/of scholen) in hun lokale context bij elkaar te brengen om het concept van Klimaatneutraliteit toegankelijk te maken voor de bevolking en om een gezamenlijke visie te ontwikkelen voor een klimaatneutrale toekomst.

Participatieve financiering voor nieuwe economische verhoudingen

Nieuwe economische kansen, mogelijk gemaakt door ondersteunend beleid, zijn van cruciaal belang. Door burgers gezamenlijk te betrekken bij nieuwe manieren om met hulpbronnen om te gaan, worden zij actieve spelers en mede-scheppers van waarde in de transitie naar klimaatneutraliteit. Het opbouwen van gemeenschapsvermogen en publiek-private partnerschappen herdefiniëren economische relaties als gedecentraliseerd en verankerd in gemeenschappen.

Voorbeelden & inspiratie

Het proefproject van Bristol: Net Zero Investment Co-Innovation Lab: In de klimaatstrategie van Bristol wordt vastgesteld dat innovatieve financieringsmechanismen een systemische voorwaarde vormen voor de decarbonisatie van de stad. Het Bristols Pilot-project heeft tot doel een Net Zero Investment Co-Innovation Lab op te richten om burgers, gemeenschappen en lokale bedrijven in staat te stellen te investeren in en te profiteren van een versnelde, rechtvaardige transitie naar klimaatneutraliteit.
EcoHouse Antwerpen: Ecohouse is een advies- en demonstratiecentrum voor duurzaam bouwen en wonen, gerund door de stad Antwerpen (België). De focus ligt op energiebesparing en het gebruik van hernieuwbare energie. Het centrum staat open voor het grote publiek, waarbij een aanzienlijk deel van de activiteiten gericht is op kwetsbare groepen. Het biedt workshops en advies over energiebesparende renovaties, evenals oplossingen voor zowel de korte als de lange termijn om energie en geld te besparen.
Braga: Jij beslist! You Decide is een initiatief voor participatieve begroting dat tot doel heeft jongeren meer bij de besluitvorming te betrekken en hun bijdrage aan de ontwikkeling van de stad te vergroten.

Het lokale ecosysteem activeren via een netwerkbenadering

Door impactvolle, doelgerichte relaties en processen tussen lokale actoren op te bouwen, ontstaat er ruimte voor gezamenlijke inspanningen die leiden tot transformatieve systeemveranderingen. Hoewel eenmalige samenwerkingen of projectgebonden initiatieven weliswaar contacten kunnen leggen, is het juist de ontwikkeling van oprechte langetermijnrelaties rond concrete projecten met bijbehorende processen die ervoor zorgt dat transformatieve verandering tot bloei komt en kan gedijen. Echte relaties maken informele, maar cruciale uitwisselingen mogelijk, waarbij feedback eerlijk kan zijn en co-creatie tot bloei komt. Naarmate het vertrouwen groeit, ontstaat er ruimte voor echte samenwerking, waardoor actoren elkaar kunnen uitdagen, risico's kunnen nemen en samen kunnen innoveren. Op deze manier ontstaan samenwerkingsnetwerken, waarin belanghebbenden niet alleen uitdagingen identificeren, maar ook oplossingen genereren. Het doelgericht cultiveren van deze relaties helpt ervoor te zorgen dat samenwerking niet alleen mogelijk is, maar ook duurzaam, waardoor nieuw potentieel wordt ontsloten voor steden om te bloeien.

Voorbeelden & inspiratie

Agora Lyon 2030 – Agora is begin 2023 opgericht en brengt 65 belanghebbenden samen die een breed scala aan standpunten in de regio vertegenwoordigen. Het doel is om gezamenlijk te werken aan het opstellen van een regionaal klimaatcontract: het "Lyon 2030-klimaatpact". Het doel is om een "Lyon 2030-samenwerkings- en verbintenisovereenkomst" tussen de belanghebbenden tot stand te brengen. Bekijk de presentatie van Lyon 2030 door Lyon in het NZC Sessie over beste praktijken,
Barcelona Health Hub – De Barcelona Health Hub is een schoolvoorbeeld van hoe een stad met succes een ecosysteem heeft opgebouwd van meer dan 500 belanghebbenden, waaronder start-ups, publieke en particuliere zorginstellingen, universiteiten, grote bedrijven en investeerders, die zich allemaal richten op het versnellen van de digitale transformatie van de gezondheidssector. Een belangrijke les is hun vermogen om een gezamenlijke ruimte te creëren waarin diverse belanghebbenden, elk met hun eigen belangen, worden samengebracht om onder een gemeenschappelijke missie en visie samen te werken.
Valencia Missions 2030 – De aanpak van Valencia met betrekking tot hun klimaatmissie is gebaseerd op systemische innovatie, waarbij hun klimaatmaatregelen zijn gestructureerd in een reeks kleinere, thematische missies (Gezonde Stad, Gedeelde Stad, Ondernemende Stad en Duurzame Stad). Ze hebben open oproepen tot deelname gelanceerd en samenwerkingsplatforms en infrastructuren opgezet die een breed scala aan belanghebbenden uit de vijfvoudige helix betrekken. Deze aanpak bevordert gedecentraliseerd leiderschap en collectieve actie om Klimaatneutraliteit te bereiken. Zie voor meer informatie de Website Valencia Mission 2020 of lees de Klimaatstadcontract van Valencia.

Hulpmiddelen en sjablonen voor klimaatneutrale steden

Het Scaffolding Emergence-raamwerk is een hulpmiddel dat steden ondersteunt die een gedecentraliseerd netwerk voor verandering willen opzetten. Het helpt gemeenten verder te gaan dan eenmalige samenwerkingsprojecten en bevordert een samenwerkingsecosysteem waarin steden nauw samenwerken met koplopers om een dynamisch netwerk voor stedelijke transformatie vorm te geven en in stand te houden. Het canvas leidt deelnemers door de Quintuple Helix en vraagt hen te bepalen tot welke helix een bepaalde belanghebbende behoort.
Strategieën voor het ontwerpen van ontmoetingsruimtes - Ontmoetingsruimtes stellen burgers en belanghebbenden met verschillende soorten en niveaus van macht in staat om op zorgvuldig begeleide wijze met elkaar in contact te komen, wat een krachtig effect kan hebben op het overbruggen van kloven en het creëren van impact. Het zijn ruimtes waar burgers verschillende belanghebbenden kunnen ontmoeten en betrokken kunnen worden bij de transitie naar Klimaatneutraliteit, zowel binnen het kader van de ruimtes zelf als in bredere zin bij het streven van de stad naar Klimaatneutraliteit. Dit kader biedt een manier om na te denken over de waarden en het proces van betrokkenheid die nodig zijn in de ruimtes. Het is niet noodzakelijkerwijs een stapsgewijze handleiding voor het creëren van deze ruimtes, maar een gids over wat je moet overwegen en in huis moet hebben om ontmoetingsruimtes te creëren.

Over

Wat is NetZeroCities?

112 Missiesteden

Informatie voor: onderzoekers

Onboarding

Programma voor Pilotsteden

Veelgestelde vragen

Lerend jumelageprogramma

Klimaattransitiekaart

1. Zorg voor een sterk mandaat

2. Het systeem begrijpen

3. Samen een portfolio ontwerpen

4. Onderneem actie

5. Leren en reflecteren

6. Maak er het nieuwe normaal van

CCC-bronnen

Meer informatie

De Learning Hub

Kennisrepository

NetZeroCities Assistant

Verbinden

Landen

Steden

Communityruimte

Groepen

Evenementen

Gebruikerslijst

Chat

Wet

Overzicht van tools

Barometer

EU-navigator klimaatprojecten

Oplossingenbundels

Hulpmiddel voor sociale innovatie

Hulpmiddel voor financieel advies

Oplossingsschets

Profiel

Instellingen

Help

Mijn groepen

Feedback